- Nacht Samborski, Stefan Artur, ur. 1898 zm. 1974. Malarz. Członek ugrupowania kapistów (1924-38 w Paryżu). Od 1946 wykładowca PWSSP w Sopocie, od 1949 prof. ASP w
Warszawie. Malował martwe natury i pejzaże oraz akty (Kobieta przy stole 1960-61, Liście na fioletowej ścianie 1966), o wybitnych walorach kolorystycznych (przejście od
przyciemnionego kolorytu w latach 20. ku jasnym skontrastowany plamom barwnym) i harmonijnej konstrukcji kompozycyjnej (Martwa natura 1962).
- Nain Le, trzej malarze francuscy, wszyscy urodzili się w Laon a tworzyli w Paryżu: Antoine, najstarszy (ok. 1588-1648), Louis (ok. 1593-1648) i najmłodszy Mathieu (ok.
1607-1677). Nic nie wiadomo o ich wykształceniu, choć wszyscy zostali członkami Académie w 1648. Prawdopodobnie tworzyli wspólnie, przynajmniej niektóre dzieła, choć podpis na
obrazach ""Le Nain"", bez inicjału imienia, nie pozwala na ich rozróżnienie. Ich obrazy podzielono (dość luźno) na trzy grupy: ""Antoine"", niewielkie postaci malowane na miedzi;
""Louis"", większe, o stonowanych barwach; ""Mathieu"", obrazy przedstawiające postaci o wyższym statusie społecznym, niż chłopskie sceny pozostałych dwóch braci. W tej
klasyfikacji Louis jawi się jako główny przedstawiciel rodzinnego talentu i jeden z wielkich artystów francuskich początków XVII w., o czym świadczy pełen życzliwości realizm oraz
malarskie piękno jego kompozycji przedstawiających życie chłopskie, np. Peasants' Meal (Luwr).
- Nash Paul (1889-1946). Malarz angielski. Był oficjalnym artystą wojennym w I i II wojnie światowej. Na swych obrazach z I wojny światowej, takich jak The Menin Road,
znajdujący się w Imperialnym Muzeum Wojny, zniszczony wojną krajobraz frontu zachodniego przedstawiony był w formie dziwnych wzorów. W latach 30-tych należał do grupy
artystów promujących styl awangardowy i uległ głębokim wpływom surrealizmu. Dwa obrazy ukazujące wizjonerskie właściwości jego płócien to Totes Meer/Dead Sea 1940-41 (Tate
Gallery w Londynie) oraz Solstice of the Sunflower 1945 ( kanadyjska National Gallery w Ottawie). Dla osiągnięcia ""celu strukturalnego"" wykorzystywał wiele form wzornictwa; dla
tkaniny, ceramiki, książki i sceny, ale surrealistyczny kierunek lat 30-tych i wystawa z 1936, wydobyły poetyckie i pełne wyobraźni wrażliwość, obecną już w jego płótnach olejnych i
akwarelach.
- Niakowski Stanisław Witold, ur. 1867 zm. 1928. Architekt, malarz, rysownik i historyk sztuki. Absolwent Akademii Sztuk Pięknych w Petersburgu; w latach 1899-1918
prof. uczelni moskiewskich: Szkoły Stroganowskiej i Szkoły Sztuk Pięknych. Od 1923 prof. Politechniki Warszawskiej. Artyst. dorobek tworzą rysunki (tuszem, sepią, akwarelą) -
tzw. Fantazje architektoniczne, poświęcone architekturze miast pol., ros., staroż., wyd. m.in. w zbiorach: ""Architektura pol. Szkoce kompozycyjne"" 1920 oraz ""Zamki i pałace
pol.
- Nikifor właściwie Epifaniusz Drowniak, urzędowo nazwany 1962 Nikifor Krynicki, ur. 1895 zm. 1968. Artysta łemkowski. Malarz samouk, reprezentant sztuki naiwnej.
Mieszkał w Krynicy, odkryty ok. 1930. Początkowo malował na papierze, tekturze, akwarele wieloobrazkowe wielkich rozmiarów. W końcu lat 20. pojawiła się tematyka fantastycznych
architektur, następnie wyobrażenia kościołów, cerkwi, kapliczek, dworców kolejowych, stacji, sceny rel. W czasie okupacji N. malował wille krynickie, w okresie powojennym obrazki
fantastyczne. Jego prace, o wyjątkowych walorach artyst. i estetycznych, odznaczają się oryginalnością wyobraźni, doskonałą kompozycją i wyrazistym rysunkiem. Z pocz. lat 50.
pochodzą portrety, ok. 1957 tematy fantastyczne połączone z pejzażem. koloryt akwarel, zwykle ciemny, stał się żywszy, pojawiły się rysunki kreskami. Wystawa w Paryżu (1959), w
Muzeum Stedelijk w Amsterdamie.
- Nolde Emil. Przybrane nazwisko Emila Hansena (1867-1956). Niemiecki malarz i grafik ekspresjonistyczny. Studiował w Paryżu i Dachau, w latach 1906-07 należał do grupy
artystów znanych jako die Brücke, w 1913 odwiedził Polinezję. Resztę życia spędził w płn.-wsch. Niemczech, unikając ludzi. Malował obrazy o tematyce biblijnej, charakteryzujące sie
niezwykle intensywnymi kolorami; martwe natury oraz studia pejzaży jego rodzinnych stron, przy granicy niemiecko-duńskiej. Wśród jego prac znajdują się znakomite akwarele.
- Nowosielski Jerzy, ur. 1923. Malarz. Od 1962 prof. ASP w Krakowie. Członek Grupy Młodych Plastyków i Grupy Krakowskiej. Jego silnie indywidualny styl pozostaje pod
wpływem tradycji bizantyjskich i ruskich ikon - hieratyczny i monumentalny. Początkowo uczestniczy w ruchu awangardowym młodego pokolenia (płótna abstakcyjno-geometryczne,
kompozycje typu informel), następnie w latach 50. twory pejzaże miejskie z surrealistycznymi perspektywami ulic i pejzaże o wymowie refleksyjnej (Pejzaż Górski, 1958), martwe
natury w charakterystyczny sposób uproszczone, oschłe i dosłowne, na jednolitych tłach, wyizolowane ze zwykłego kontekstu, obdarzone bytem niezależnym, oraz portrety (Portret
wiolonczelisty, 1958) i akty. W latach 60. kompozycje figuralne noszące umowne miano portretów pływaczek, toalet, aktów - hieratyczne idole, stypizowane i uproszczone w rysunku,
byty metafiz. Ludzie w obrazach N. (m.in. w cyklu obrazów ""czarnych"" z lat 70.) są wydobyci barwą z abstrakcyjnego tła, pogrążeni w medytacji, nieobecni, ponadczasowi. Cechą dzieł
N. jest statyczność kompozycji, stosowanie szerokich płaszczyzn i konturu, posługiwanie się irrealnymi barwami (gamy gorących czerwieni i ugrów łączonych z czernią, ciepłe zielenie
i tony oliwkowe zestawione z ochrą i bielą). Wartość kolorystyczna służy na równi z kompozycją i magicznym klimatem ezoterycznemu oddziaływaniu obrazów. N. zajmuje się też
scenografią.
- O'Keffe Georgia (1887-1986). Malarka amerykańska. Znana jest przede wszystkim z dużych, półabstrakcyjnych studiów kwiatów i kości, takich jak Black Iris 1926
(Metropolitan Museum of Art w Nowym Jorku) i Pelvis Series z lat 40-tych. Jej dojrzały styl podkreślał kontury i subtelne zmiany tonacji, które często przekształcały przedmiot w
silnie oddziałujący, nasycony erotyzmem obraz abstrakcyjny. W 1946 osiadła w Nowym Jorku, którego pustynny krajobraz był inspiracją dla wielu jej obrazów. W latach 1924-46 była
zamężna z fotografem i organizatorem wystaw Alfredem Stieglitzem, w którego galerii po raz pierwszy wystawiono jej prace. ";1887;1986;"Stany Zjednoczone"
233;"Ociepka";"Teofil, 1891 zm. 1978. Malarz. Samouk, przedstawiciel sztuki naiwnej. Tworzył obrazy o tematyce rel. o elementach zaczerpniętych z legend śląskich. Również
pejzaże i sceny fantastyczne odznaczające się bogactwem wyobraźni i żywą kolorystyką.
- Ogata Korin (1658-1716). Japoński malarz i rysownik. Cechuje go bardzo ozdobny styl, zwykle łączący naturalistyczne, stylizowane elementy o jaskrawych barwach z
czarnym tłem. Jednym z najlepiej znanych jego dzieł jest Iris Screen z początku XVIII wieku, obecnie w muzeum sztuki Nezu w Tokio. Syn bogatego kupca jedwabiu z Kioto, był
związany z malarzami Koetsu i Sotatsu, którzy podziwiali go i wywierali jednocześnie wpływ na jego twórczość. Uczył się malować w klasycznym stylu Kano, jednak odszedł od niego,
tworząc we własnym wyrazistym i uproszczonym stylu. Jego energię i bogactwo wzorów najlepiej oddają jego lakierowane parawany. W mniejszych obrazach wykazywał duże
mistrzostwo kaligraficznego operowania pędzlem. Jego twórczość była zapomniana przez pewien czas po śmierci, ale na nowo zdobyła uznanie dzięki jego uczniowi Sakai Hoitsu
(1771-1828), który opublikował jego obrazy i rysunki w formie drzeworytów.
- Opałka Roman, ur. 1931. Malarz i grafik. Studia w PWSSP w Łodzi (1949-50), 1950-56 w ASP w Warszawie. W 1958-59 eksperymentował w dziedzinie malarstwa materii -
cykl obrazów Chronomy (1961-63) o zrytmizowanych strukturach modularnych, seria Fonematów temperą, cykl obrazów olejnych oznaczonych literami alfabetu gr. o powierzchniach
rzeźbionych szpachlą, 1965 pierwszy obraz ""liczony"" z cyklu obrazów zwanych Detalami pisanych ciągiem cyfr, progresywnie wzrastających o jeden, zakończony cyfrą 35327. W
1965-67 pierwsze prace graficzne - astralografie, litografie i akwaforty. W 1968-70 cykl kwasorytów Opisanie świata. Od 1970 O. wyrzekł się wszelkich form działalności twórczej,
poświęcając się wyłącznie koncepcji liczenia. W podjętej tu tematyce artysta stoi na pograniczu filozofii Wsch. oraz personalistycznej filozofii kręgu kultury śródziemnomorskiej. Od
tegoż roku nagrywa na taśmie magnetofonowej swój głos wyliczający kolejne cyfry w atrakcie ich pisania. Od 1975 we Francji.
- Oppenheim Meret (1913-1985), niemiecko-szwajcarska malarka i grafik. Zdobyła uznanie jako twórczyni sławnego obiektu surrealistyczno-dadaistycznego Breakfast in Fur
1936 (Muzeum Sztuki Nowoczesnej w Nowym Jorku): filiżanki do herbaty, spodka i łyżeczki pokrytych zwierzęcym futrem. Oppenheim studiowała sztukę w Paryżu w latach 20-tych, a
na początku lat 30-tych została modelką i muzą surrealistycznego malarza i fotografa Mana Raya. Jej własne obrazy są pełne mitologicznych i bajecznych postaci. Pośród wielu
obiektów surrealnych które stworzyła, znajduje się drewniany stół z pozłacanymi ptasimi nogami i stopami z brązu (prywatna kolekcja w Paryżu). Oppenheim zaprojektowała także
biżuterię dla projektantki mody Elsy Schiaparelli
- Orozco José Clemente (1883-1949), meksykański twórca malowideł ściennych. Jego twórczość, np. seria malunków w Pałacu Rządowym w Guadalajarze, 1949, inspirowana
była rewolucją meksykańską 1910 roku. Typowym przykładem jest Mankind's Struggle 1930 znajdujące się w Nowej Szkole Badań Społecznych w Nowym Jorku. Początkowo student
architektury, Orozco zwrócił się ku malarstwu w 1909 i później pracował zarówno w Meksyku, jak i w Stanach Zjednoczonych. Jego twórczość, posępna i dramatyczna, zawiera wiele
wizerunków śmierci i cierpienia, i ukazuje żarliwe zainteresowanie historią Meksyku, która inspirowała artystów po rewolucji rozpoczętej w 1910. W późniejszych pracach jego
uczucie dla człowieczeństwa nabrało ogólniejszych form. Wykonał m.in. freski dla Pałacu Sztuk Pięknych w mieście Meksyk w 1934 i dla Meksykańskiego Sądu Najwyższego w 1941.
Stworzył również wiele obrazów sztalugowych i litografii.
- Ostade Adriaen van (1610-1685), malarz holenderski. Kształcił się w Haarlemie w studio Fransa Halsa, chociaż śladem innego ucznia, Brouwera, poświęcił się malowaniu
wiejskich obrazów i scen w piwiarniach. Dobrym przykładem jest jego Boors making Merry (Dulwich Gallery). Tworzył akwaforty i malował delikatne akwarele w tym samym stylu co
jego obrazy olejne.
- Pankiewicz Józef, ur.1866 zm. 1940. Brat Eugeniusza, malarz i grafik. Członek Stowarzyszenia Sztuka. Od 1906 prof. ASP w Krakowie, od 1925 prof. filii krakowskiej ASP
w Paryżu. We Francji pozostał do końca życia. Tworzył początkowo pod wpływem realistycznego malarstwa A. Gierymskiego, w okresie paryskim skłonił się ku impresjonizmowi,
którego zasady przeniósł na grunt pol. Później szukał inspiracji w twórczości symbolistów, w sztuce jap., malarstwie Cézann'a, kubistów i fowistów, Rafaela i Velazqueza. Tworzył
grafikę akwaforty i suchoryty, o wysokich walorach artyst. Wywarł silny wpływ na rozwój postimpresjolistycznego koloryzmu w Polsce. Gł. prace: Targ za żelazną Bramą 1888, Rynek
Starego Miasta w nocy 1892, Łabędzie w Ogrodzie Saskim 1896, Port w Fécamp 1907, akwaforta. Tworzył portrety, kompozycje figuralne we wnętrzach, pejzaże, martwe natury, w
grafice - gł. pejzaże i widoki Francji.
- Pankiewicz Krzysztof, ur. 1933. Malarz, scenograf. Pracował w teatrach dramatycznych i muz. całej Polski oraz za granicą. Najgłośniejsze scenografie we wrocławskim
Teatrze Pantomimy H. Tomaszewskiego (Labirynt, Ziarno i skorupa, Poczta, Woyzeck), w Teatrze Powszechnym w Warszawie (Kaukaskie kredowe koło B. Brechta,
Zmartwychwstanie wg L. Tołstoja, Przedwiośnie wg S. Żeromskiego, Zbrodnia i kara wg F. Dostojewskiego) oraz w Teatrze Powszechnym w Łodzi (Vatzlav S. Mrożka) i Warszawie
(Rewizor M. Gogola). Także reżyseruje (m.in. Pragmatyści, W małym dworku S.I. Witkiewicza).
- Parmigianino (Girolamo) Francesco (Maria Mazzola) (1503-1540), włoski malarz manierystyczny i akwaforysta. Tworzył m.in. w Parmie. Malował motywy religijne i portrety,
w pełnym wdzięku, zmysłowym stylu, z wydłużonymi postaciami, np. Madonna del collo lungo około 1535 (Galeria Uffizich we Florencji). Jako członek rodziny artystycznej i nauczany
przez swoich wujów, został jednym z najwybitniejszych manierystycznych naśladowców Corregia, wyolbrzymiając z pełnym wdzięku rezultatem wzrost i wysmukłość swoich postaci.
Jego wczesne dzieła zostały namalowane w Parmie, gdzie w 1522 przyozdobił południowy transept katedry. W 1523 wyjechał do Rzymu, będąc zatrudniony przez Klemensa VII. Uważa
się, że malował mu właśnie Vision of St Jerome (National Gallery), gdy oddziały cesarskie wdarły się do jego studia podczas plądrowania miasta w 1527. Zdołał uciec bez obrażeń do
Bolonii, a wrócił do Parmy w 1531. Odtąd Parmigianino pozornie zajął się freskami w kościele Santa Maria della Staccata, ale zwlekał tak długo z ich ukończeniem, że został w końcu
wtrącony do więzienia za złamanie umowy. Po uwolnieniu uciekł do Casal Maggiore, gdzie wkrótce później zmarł. Jego liczne rysunki, wysoko cenione przez kolekcjonerów
angielskich w XVII i XVIII w. Parmigianino tworzył także oryginalne akwaforty i wzory, z których tworzono światłocieniowe drzeworyty. Był pierwszym włoskim artystą, który wolał
tworzyć oryginalne akwaforty, niż kopie istniejących obrazów.
- Passmore (Edwin John) Victor (1908- ), malarz angielski. Był członkiem-założycielem szkoły Euston Road w latach 30., która preferowała styl stonowany i wyważony. Malował
pejzaże, a od 1947, obrazy i konstrukcje abstrakcyjne, odradzając wczesne idee konstruktywistów.
- Patinir Joachim, także Patenier lub Patinier, (ok.1485-1524), flamandzki malarz obrazów religijnych. Działał w Antwerpii. Jego wizjonerskie pejzaże w tle przytłaczały
główne postaci. Wiadomo, że współpracował z Quentinem Matsysem i malował tła dla dzieł innych artystów.
- Pągowska Teresa, ur. 1926. Malarka. Od 1982 prof. ASP w Warszawie. Od 1964 członek Realites Nouvelles w Paryżu. Zajmuje się malarstwem sztalugowym i ściennym
(polichromie, agrafitto - kompozycje figuralne) odznaczającym się wielkimi walorami kolorystycznymi i ekspresją. Cykle obrazów m.in. Dzieci, kwiaty i owoce (1954-56), Znaczony
czasokresem (1967-70). Malarstwo P. w swej deformacji zbliżone jest do tzw. nowej figuracji.
-Peale Charles Wilson (1741-1826), malarz amerykański. W latach 1767-70 studiował u Benjamina Westa w Londynie i odnosił sukcesy jako portrecista w Filadelfii.
Namalował kilka portretów George'a Washingtona i innych sławnych ludzi tego okresu (Independence Hall, Filadelfia).
- Perugino Pietro. Prawdziwe nazwisko Pietra di Cristoforo Vannucciego (ok.1446-1523), malarza włoskiego. Działał głównie w Perugii i uczył Rafaela, który przejął jego
pełen wdzięku styl malowania postaci. Uważa się, że Perugino był uczniem Fiorenza di Lorenza i prawdopodobnie pomocnikiem Verrocchia. Jego styl ukształtował się we Florencji. Jego
wczesnym dziełem były freski w Palazzo Communale w Perugii z 1475. W 1480 był jednym z artystów wybranych przez Sykstusa IV do ozdobienia nowo wykończonej Kaplicy
Sykstyńskiej. Jego fresk Przekazanie kluczy św. Piotrowi ukazuje to wyczucie przestrzeni, które miał przekazać swemu uczniowi Rafaelowi, pracującemu pod jego okiem we Florencji
w latach 1500-04. Wśród głównych dzieł Perugina znajdują się freski dla Collegio del Cambio w Perugii, Ukrzyżowanie ze świętymi, 1496 (Florencja, Santa Maria Maddalena de'
Pazzi), jemu przypisywane, oraz ołtarz Dziewica z Dzieciątkiem ze św. Michałem i św. Rafałem (National Gallery, Londyn), w którym, jak się uważa, widać ślady pracy młodego Rafaela.
Delikatnie przedstawione postaci młodych ludzi, jak również pogodne niebo i łagodne tło, oddalająca się przestrzeń podkreślona wysokimi, strzelistymi drzewami, wystarczająco
wyraźnie wskazuje na źródło wczesnego stylu Rafaela, chociaż Perugino pozostał nieco w tyle za wielkim, idącym naprzód ruchem renesansu, który Rafaelowi przyniósł pełnię sławy.
Perugino malował sufit jednej ze Stanz Rafaela w Watykanie w 1508, poza tym jednak swoje późniejsze lata spędził we Florencji, Perugii, Sienie i innych miastach, tworząc seryjnie
wykonywane dzieła, o pełnej prostoty uroku. W galerii Uffizi oglądać można zachwycające portrety jego pędzla.
- Pevsner Antoine (1886-1962), rzeźbiarz i malarz pochodzenia rosyjskiego. W 1930 otrzymał obywatelstwo francuskie. Studiował w Kijowie i Paryżu, i przez pewien okres był
reprezentantem kubizmu w malarstwie, tworząc np. Carnaval 1915 (Galeria Tretiakowska, Moskwa). I wojnę światową spędził ze swym bratem w Oslo, gdzie obaj eksperymentowali,
zastępując cienkie, zachodzące na siebie płaszczyzny, konstrukcjami brył trójwymiarowych. Następnie Antoine nauczał w Moskwie, a później w Berlinie, gdzie w 1922 pomógł
zorganizować ""Pierwszą Wystawę Sztuki Rosyjskiej"", przedstawiającą dzieła awangardy. Do 1921-22 rosyjska oficjalna tolerancja dla sztuki awangardowej zaczęła się kończyć i
Pevsner osiadł w Paryżu w 1923. Pionier rosyjskiego konstruktywizmu, tworzył dzieła całkowicie abstrakcyjne, ale wyróżniające się matematyczną precyzją spiralnych krzywych i
płaszczyzn, jak np. w Developable Column 1942 (Muzeum Sztuki Nowoczesnej, Nowy Jork). Podobnie jak jego brat Naum Gabo, tworzył z celuloidu i drutu, ale także z miedzi, blachy
mosiężnej i brązu.
- Picabia Francis (1879-1953), malarz francuski. Od 1909 był przedstawicielem kubizmu. W trakcie swojej drugiej wizyty w Nowym Jorku w latach 1915-16 przyłączył się do
dadaistycznego buntu Marcela Duchampa, a później przeniósł ten ruch do Barcelony. Przez pewien czas był także związany z surrealistami. Jego twórczość, w wielu stylach, była
najczęściej wyzywająca, anarchiczna i eksperymentalna.
- Picasso Pablo Ruiz (1881-1973), artysta hiszpański. Tworzył głównie we Francji. Był jednym z najbardziej nowatorskich i płodnych talentów w sztuce XX-wiecznej. Picasso był
synem malarza i mistrza rysunku, JoséRuiza Blasco, używając jako nazwisko imienia swojej matki, Marii Picasso y Lopez. Bardzo wcześnie zaczął malować i rysować pod okiem swego
ojca. Bratał się także z artystami i pisarzami Barcelony. Po raz pierwszy pojechał do Paryża w 1900, a w 1904 osiadł tam na stałe. Z początku w swojej twórczości przedstawiał obraz
społeczeństwa, wzorem Degasa, Foraina i Toulouse-Lautreca, ale pomiędzy 1901, a 1904 zwrócił się ku prostym szkicom postaci, przeważnie w kolorze niebieskim. Po nich nastąpiły
obrazy o tematyce cyrkowej, delikatne i o bardziej zróżnicowanej kolorystyce (""okres różowy"" 1905-06). Z kolei między 1907, a 1909, wraz z Georgesem Braquem otworzył nową
epokę, tworząc kubizm w oparciu o twórczość Cezanne'a połączoną z murzyńską rzeźbą i sztuką prymitywną. Panny z Avignon 1907 (Muzeum Sztuki Współczesnej w Nowym Jorku),
wyznaczają narodziny sztuki kubistycznej, której Picasso pozostał wierny do 1914. Podobnie jak Braque, stopniowo wypracowywał jej formę ""analityczną"" (ujęcie w głąb) i
""syntetyczną"" (bardziej ozdobną i w rezultacie dwuwymiarową). Cechą jego kubistycznej martwej natury, w latach 1912-14, było zastosowanie kolażu. W latach 1920-24 powrócił do
stylu neoklasycznego w malarstwie i w sylwetach na akwafortach o tematyce klasycznej. Poznał Diagilewa i w latach 1917-1927 zaprojektował dekoracje dla wielu baletów. Około 1925
rozpoczął się nowy, pełen pomysłów okres jego twórczości, zbiegający się z rozwojem surrealizmu. Na obrazach i akwafortach zaczął pojawiać się byk, tradycyjny hiszpański znak
konfliktu i tragedii, a Guernica, namalowana w 1937, podczas hiszpańskiej wojny domowej (Muzeum Sztuki Współczesnej w Nowym Jorku), była ostrym, surrealistycznym w formie,
malarskim komentarzem dotyczącym tragicznego nalotu bombowego. Kolejne wyobrażenia przemocy i przerażenia powstałe w trakcie II wojny światowej i po jej zakończeniu, wywołały
wiele krytyki. Surrealistyczna zasada przedstawiania głowy w dwóch różnych rzutach, w jednym ""podwójnym wyobrażeniu"", stosowana w dziełach powstałych po 1938, często dawała
w rezultacie monstrualne zniekształcenie, co także budziło sprzeciw. W innych dziełach widoczny jest jednak pewien humor. Picasso poruszał się swobodnie między jednym stylem i
środkiem, a drugim, używając wszystkich z zadziwiającym mistrzostwem i niezależnością. Zajmował się rzeźbą, projektował konstrukcje metalowe i ceramikę (od 1946 w Villauris,
niedaleko Antibes), a także stworzył olbrzymią liczbę sztychów, akwafort, akwatint i litografii. Jego sztuka graficzna jest jednym z jego największych osiągnięć. Obejmuje ona m.in.
ilustracje do Owidiusza i Balzaca, jego akwaforty z minotaurem oraz akwatinty do Przyrody Buffona, opublikowanej w 1942. Jego niezwykła łatwość tworzenia widoczna jest w 180
rysunkach artysty i modela, powstałych w latach 1953-54. Jego niewyczerpana energia została doskonale oddana w filmie pokazującym go przy pracy. Picasso wywarł wpływ na cały bieg
sztuki nowoczesnej i żaden późniejszy artysta ze szkoły paryskiej nie mógł się z nim równać pod względem znaczenia międzynarodowego, chociaż dzisiejsza sztuka niefiguratywna
znalazła inne źródła inspiracji. Jego obrazy znajdują się na całym świecie, w głównych galeriach sztuki i w licznych kolekcjach prywatnych.
- Pinturicchio albo Pintoricchio, właściwie Bernardino di Betto (ok.1454-1513), malarza włoskiego. Działał w Rzymie, Perugii i Sienie. Jego największymi dziełami są freski w
apartamentach Borgii w Watykanie, namalowane w latach 90. XV w., a także w bibliotece Piccolomini katedry w Sienie, pochodzące z lat 1503-08. Uważa się, że pomagał Peruginowi w
ozdabianiu Kaplicy Sykstyńskiej w Rzymie.
- Pisanello przydomek Antonia Pisana (ok.1395-ok.1455), artysty włoskiego. Działał w Weronie, Wenecji, Neapolu, Rzymie i innych miejscach. Jego malowidła ścienne ukazują
bogactwo stylu międzynarodowego. Był także wybitnym malarzem medalionów. Jego freski w Palazzo Ducale w Mantui zostały odkryte po II wojnie światowej. Swoje wczesne lata spędził
w Weronie, ucząc się malować w stylu międzynarodowym, który był tam w pełnym rozkwicie. Był związany z jednym z artystów tworzących w tym stylu, Gentilem da Fabiano, kończąc
jego freski (obecnie zniszczone) w Weronie i Rzymie. Jako malarz i twórca medalionów portretowych, odbywał triumfalne podróże z jednego włoskiego dworu na drugi, tworząc dla
Gonzagów w Mantui, Viscontich w Pawii, Sigismonda Malatesta w Rimini, Lionella d'Este w Ferrarze i od 1448 dla Alfonsa Aragońskiego w Neapolu. Z niewielu przykładów jego
ocalałych fresków, Zwiastowanie w kościele San Fermo w Weronie, powstałe w latach 1423-24 i Św. Jerzy w kościele św. Anastazji w Weronie, powstały w latach 1437-38, ukazują jego
ozdobny styl. Znakomitymi przykładami jego sztuki w mniejszej skali są Legenda o św. Eustachym oraz Dziewica ze św. Antonim i św. Jerzym (National Gallery). Był twórcą
znakomitych portretów na płaskorzeźbach i rysunków z natury, zwłaszcza studiów zwierząt, ukazujących spostrzegawczość wykraczającą poza konwencje późnego gotyku.
Najważniejszym zbiorem jego rysunków jest Codex Vallardi z Luwru, w Paryżu. Muzeum Wiktorii i Alberta w Londynie ma znaczącą kolekcję jego medali.
- Pissarro Camille (1830-1903), francuski malarz impresjonista. W latach 80. eksperymentował z różnymi stylami, w tym z pointylizmem. Pragnienie malowania, które odkrył
w sobie w Holenderskich Indiach Wschodnich, gdzie się urodził, zaczął realizować w Paryżu w wieku lat 25, pracując w Académie Suisse, gdzie poznał Claude'a Moneta i uległ
wpływowi, jak większość młodych malarzy tego okresu, Corota i Courbeta. Jego wczesna twórczość, charakteryzująca się przytłumionymi tonami i prostą kompozycją, ukazywała już
poczucie otwartej przestrzeni, które rozwinął mieszkając w małych miejscowościach Pontoise i Louveciennes przed 1870. W trakcie najazdu niemieckiego jego dom został zajęty, a
większość obrazów zniszczona. Sam Pissaro w latach 1870-71 przebywał wraz z Monetem w Anglii, mieszkając w południowym Londynie i tworząc obrazy Crystal Palace, Sydenham i
Upper Norwood. Po powrocie jego malarstwo, podobnie jak Moneta, szło w kierunku odtworzenia światła za pomocą koloru, z przewagą błękitów, fioletów i zieleni. Tworzył piękne dzieła
i brał udział we wszystkich wystawach impresjonistów. W 1884 osiadł w Eragny, ale często odwiedzał Le Havre, Rouen i Paryż, czego rezultatem były znakomite obrazy bulwarów oraz
nabrzeży stolicy, chociaż jego najbardziej typowe płótna przedstawiają zaciszną wieś i jej mieszkańców. Był konsekwentny w stylu, chociaż w latach 1886-88 pod wpływem Seurata
stosował systematyczne rozbicie koloru. Wywarł dobroczynny wpływ na innych, a zapoznając z impresjonizmem zarówno Cézanne'a jak i Gauguina, ukazał im drogę ku artystycznej
dojrzałości. Od 1890 mieszkał w Wielkiej Brytanii.
- Polignot (ok.500-ok.440 p.n.e.), malarz grecki. Rozwinął sztukę wielkich malowideł narracyjnych w Atenach. Osiadł w Atenach w czasach Kimona. Chociaż nie przetrwało
żadne z jego dzieł, Pauzaniasz opisuje w szczegółach jego Zburzenie Troi na ścianach Stoi Attalosa przy Agorze (rynku) w Atenach. Wykonał także malowidło ścienne Rape of the
Leucippidae w świątyni Dioskurów. Podziw budziły jego kompozycje figuralne i przedstawienia rysów twarzy. Jego najsłynniejszymi dziełami są Zburzenie Troi i Zejście Odyseusza do
Hadesu w Delfach. Był mistrzem w oddawaniu charakteru w rysach twarzy człowieka i ta cecha jego twórczości zdobyła mu bezgraniczne uznanie Arystotelesa i innych krytyków
starożytnych. Miał wielu uczniów i naśladowców.
- Pollaiuoio Antonio del (ok.1432-1498) i Piero (ok.1441-1496), artyści włoscy. Działali we Florencji. Obaj bracia byli malarzami, rzeźbiarzami, złotnikami, rytownikami i
rysownikami. Antonio jest uważany za pierwszego renesansowego artystę, który prowadził gruntowne studia anatomiczne. Męczeństwo św. Sebastiana ok. 1475 (National Gallery,
Londyn) uważane jest za ich wspólne dzieło. Bracia wykonali także dwa papieskie pomniki w bazylice św. Piotra w Rzymie. Do ważniejszych dzieł wykonanych przez nich oddzielnie
należą grupa Cnót we Florencji, autorstwa Piera i sztych The Battle of the Nude Men autorstwa Antonia, z ok. 1465. Twórczość Antonia kładzie silny nacisk na układ mięśniowy postaci
ludzkiej przy wykonywaniu różnych czynności.
- Pollock (Paul) Jackson (1912-1956), malarz amerykański. Był pionierem ekspresjonizmu abstrakcyjnego i jednym z czołowych przedstawicieli action painting. Jego styl
charakteryzuje się złożonymi siatkami delikatnych, skłębionych i przeplatających się linii odznaczających się rytmiczną subtelnością. Na początku lat 40. Pollock, pod wpływem
surrealizmu i muralistów meksykańskich, takich jak Siqueiros, przeszedł od żywego ekspresjonizmu w kierunku stylu półabstrakcyjnego. Płótna z tego okresu są kolorowe i pełne
wigoru, enigmatycznych znaków i tajemniczych form. Od 1947 Pollock rozwinął formy abstrakcyjne o gwałtowniejszej ekspresji; rozkładał płótna na podłodze w swoim studio i kapał,
bądź rzucał w nie farbami. Wkrótce został uznany za czołowego przedstawiciela ekspresjonizmu abstrakcyjnego, nadal rozwijając swój styl i tworząc jeszcze większe płótna w latach
50.
- Pontormo Jacopo da, (Jacopo Carucci) (1494-1557), włoski malarz manierystyczny. Od 1512 tworzył w warsztacie Andrea del Sarta. Jego wczesne dzieło, pochodzący z ok.
1515 Józef w Egipcie (National Gallery, Londyn) jest już obrazem manierystycznym. Pontormo malował we Florencji. Rozwinął styl pełen dramatyzmu, charakteryzujący się trupimi
kolorami, widoczny w Zdjęciu z krzyża ok. 1525 (Sta Felicitá, Florencja). Jest to niezwykła kompozycja splecionych z sobą postaci, z różanymi różami, cytrynowymi żółciami i bladą
zielenią w kolorze jabłek rozświetlającymi całą scenę. Takie same charakterystyczne kolory występują w serii fresków, które namalował w latach 1522-25 dla klasztoru Certosa poza
Florencją.
- Popowa Ljubow Siergiejewna (z d. Eding) (1889-1924), rosyjska artystka i projektantka. W 1912 studiowała malarstwo w Paryżu, a w 1914 powróciła do Francji i Włoch. Po
rewolucji 1917, podobnie jak Rodczenko i Stiepanowa, nauczała sztuki i projektowania. Do 1921 porzuciła malarstwo sztalugowe na rzecz sztuki produktywistycznej. Pod wpływem
futuryzmu i konstruktywizmu Popowa zaczęła w 1916 projektować tkaniny i dywany, a w 1917 współpracowała z Władymirem Tatlinem, tworząc wystrój CaféPittoresque dla pierwszej
państwowej moskiewskiej fabryki drukowania tkanin. W 1922 zaprojektowała surowe i funkcjonalne dekoracje i kostiumy dla produkcji Vfezolod Meierholda The Magnanimous
Cuckold.
-Potter Paulus (1625-1654), holenderski malarz i grafik. Działał w Delfcie, Hadze i Amsterdamie. Specjalizował się w wiejskich pejzażach; do jego obrazów o tematyce
zwierzęcej należy The Young Bull 1647 (Mauritshuis, Haga).
- Potworowski Tadeusz Piotr, ur. 1898 zm. 1962. Malarz. Członek grupy kapistów. Związany ze Szkołą Sopocką. Początkowo zainteresowany pol. awangardą, w czasie pobytu w
Paryżu czerpał z malarstwa F. Légera (Martwa natura 1931, Przed lustrem 1932). W czasie II wojny świat. w Wlk. Brytanii (od 1948 prof. akademii w Corsham Court k. Bath, od 1956
członek Royal West of England Academy). Od 1958 w Polsce. W swych obrazach twórczo łączył pierwiastki koloryzmu i abstrakcjonizmu. Jego pejzaże, akty i widoki wnętrz (Uliczka w
Hiszpanii 1954, Las przed domem 1956, Niebieski pokój 1958) odznaczają się wybitnymi walorami kolorystycznymi i płaską plamą barwną. Od 1956 kompozycje gł. abstrakcyjne (Sieci
1956, Owalny pejzaż z Kornwalii 1957, Istota stojąca 1959) o barwach układających się w szersze płaszczyzny, smugi, trójkąty. Tworzył też prace charakterystyczne dla malarstwa
materii - kolaże - kolaże z kawałków płóciennych worków (Mała spirala 1960, Worek z szarym niebem 1958-1961), siatki, dykty i gipsu (Biała sieć 1958), itp.
- Poussin Nicolas (1594-1665), malarz francuski. Działał głównie w Rzymie, a w latach 1640-43 był nadwornym malarzem Ludwika XIII. Był głównym przedstawicielem
XVII-wiecznego klasycyzmu barokowego. Malował sceny z literatury i mitologii w zdecydowanie klasycznym stylu, np. Et in Arcadia Ego (Luwr, Paryż). Wśród jego największych dzieł
znajdują się The Inspiration of the Poet 1636 (Luwr), Bachanalie, obraz namalowany dla Richelieu przed 1641 (National Gallery, Londyn), The Arcadian Shepherds 1638-39 (Luwr),
Diogenes throwing away the Cup 1648 (Luwr) oraz The Entombment (Galeria Narodowa Irlandii). Jego znakomity autoportret wykonany w wieku 56 lat znajduje się w Luwrze.
- Primaticcio Francesco (1504-1570), włoski malarz manierystyczny, rzeźbiarz, architekt i dekorator. Wywarł wpływ na rozwój szkoły Fontainebleau we Francji. Swoje
umiejętności zdobył pod okiem Gulia Romana w Palazzo del Téw Mantui. Wezwany do Francji przez Franciszka I w 1532, pracował z Rossem w Fontainebleau, rozwijając nowatorskie
połączenie malarstwa i sztukaterii.
- Pronaszko Andrzej, ur. 1888 zm. 1961. Brat Zbigniewa, malarz i scenograf. W 1917, wraz z bratem i T. Czyżewskim, stworzył ugrupowanie Formiści Polscy. Wieloletni
scenograf teatrów im. Słowackiego w Krakowie, Teatru im. Bogusławskiego i Teatru Nar. w Warszawie, a także teatrów w Wilnie, Łodzi, Lwowie. Podczas okupacji członek
konspiracyjnej Rady Teatralnej. Od 1945 kierownik artyst. Starego Teatru w Krakowie, był scenografem Teatru im. Wyspiańskiego w Katowicach, teatrów krakowskich i Teatru Pol.
w Warszawie. Od 1957 był prof. PWST w Warszawie. W twórczości malarskiej do końca reprezentował formizm. W twórczości scenograficznej stworzył olbrzymią ilość bogatych i
oryginalnych scenografii odznaczających się architektoniczną konstrukcją, związanych gł. z pol. repertuarem poetyckim, zwł. pol. romantyków i Wyspiańskiego. Gł. prace malarskie:
Ucieczka do Egiptu 1917, Portret żony 1921, Muzykanci, Pożegnanie z muzą 1960.
- Pronaszko Zbigniew, ur. 1885 zm. 1958. Brat Andrzeja, malarz, rzeźbiarz, grafik, scenograf. W 1917, wraz z bratem i T. Czyżewskim, założył ugrupowanie Formiści Polsce.
W latach 1923-25 prof. w Wilnie, od 1925 w Wolnej Szkole Malarstwa L. Mehofferowej, od 1945 w krakowskiej ASP. Członek grupy Zwromik. W malarstwie przeszedł od tendencji
klasycyzujących do koloryzmu. Tworzył obrazy, rysunki, rzeźby, projektował pomniki. Wykonywał portrety, kompozycje figuralne, martwe natury, pejzaźe, portrety. Wraz z bratem
opracowywał nowatorskie projekty scenograficzne. Gł. prace malarskie: Nauka 1921, Martwa natura z gruszkami i fajką 1930, Gitarzysta 1946, Portret brata 1948, Portret Solskiego
1952, Stary człowiek 1956. Z rzeźb znane są gł. piety, madonny i Chrystus Frasobliwy, popiersia, m.in. Czyżewskiego, projekt pomnika Mickiewicza w Wilnie. W 1955 otrzymał
nagrodę państwową I stopnia.
- Prud'hon Pierre Paul (1758-1823), francuski malarz romantyczny. Został nauczycielem rysunku i nadwornym malarzem żon cesarza Napoleona. Po zdobyciu nagrody Prix de
Rome w 1784 Prud'hon odwiedził Włochy, ale, w przeciwieństwie do współczesnego mu Jacques-Louisa Davida, moda na klasycyzm nie wywarła na nim wrażenia; swój styl zawdzięcza
włoskiemu malarzowi Corregiowi. W motywach klasycznych był raczej zmysłowy niż rzeźbiarski, co skłoniło Davida do nazwania go ""Boucherem naszych czasów"". Prud'hon był
traktowany protekcjonalnie przez rodzinę cesarską (i zaprojektował kołyskę króla Rzymu), miał jednak smutne życie. Jego wczesne i nieszczęśliwe małżeństwo przysporzyło mu lat
niedoli, a jego przywiązanie do swojej uczennicy, Constance Mayer, zakończyło się, ku jego nieutulonemu żalowi, jej samobójstwem. Jego wybitnymi dziełami są: portret cesarzowej
Józefiny w parku Malmaison, 1805 (Luwr), Porwanie Psyche, 1808 (Luwr) i Justice and Divine Vegeance pursuing Crime, 1808 (Luwr), zamówiony dla sali sądu kryminalnego w
Palais de Justice, a obecnie w Luwrze. Będąc artystą przejściowym między XVIII a XIX w., wydaje się być romantykiem w swoim emocjonalizmie.
- Pruszkowski Tadeusz, ur. 1888 zm. 1942. Malarz. Członek ugrupowań Młoda Sztuka i Rytm. Od 1922 prof. Szkoły Sztuk Pięknych w Warszawie, aktywny jako działacz społ.,
organizator życia artyst., pedagog. Zainicjował powstanie Szkoły Warszawskiej, Bractwa św. Łukasza i Loży Wolnomularskiej. Jego twórczość malarska odznacza się doskonałością
warsztatową. Malował portrety, studia głów, także kompozycje figuralne, m.in. Autoportret z fajką 1915, Człowiek z maską 1918, Kaktusy 1920, Dame ál'incroyable, 1925.
Rozstrzelany przez hitlerowców.
- Puget Pierre (1620-1694), francuski rzeźbiarz, malarz i architekt barokowy. Rozwinął silnie oddziaływujący i pełen ekspresji styl. Wyrzeźbił muskularny posąg tyrana,
Milon z Krotonu 1671-82 (Luwr, Paryż) do ogrodów pałacowych Wersalu. W latach 1640-43 Puget tworzył we Włoszech, ulegając wpływom Michała Anioła i Pietra di Cortony. Po 1682
stracił patronat dworu przez swój uparty charakter i surowy styl.
-Puvis de Chavannes Pierre Cécile (1824-1898). Francuski malarz symbolista. Jego najważniejsze dzieła to olbrzymie obrazy dekoracyjne o stłumionych, jasnych barwach,
głównie o tematyce mitologicznej lub alegorycznej, dla budowli publicznych takich jak Panthéon i Hôtel de Ville w Paryżu. Kilka jego malowideł ściennych znajduje się w posiadaniu
Bostońskiej Biblioteki Publicznej, Massachusetts. Jednym z najbardziej podziwianych jego mniejszych obrazów jest Biedny Rybak 1881, znajdujący się w paryskim Luwrze.