- Australijski Związek, Australia, Commonwealth of Australia, państwo na kontynencie
australijskim o powierzchni 7,7 mln. km2, 17,6 mln mieszkańców (1993). Stolica Canberra.
Główne miasta: Sydney, Melbourne, Brisbane. Związek Australijski posiada terytoria zamorskie: Norfolk, Wyspy Heard i McDonalda, Wyspy Kokosowe, Wyspy Bożego Narodzenia.
Australijski Związek obejmuje: 6 stanów oraz dwa terytoria federalne (Dystrykt Federalny i Terytorium Północne).
Język urzędowy: angielski.
Jednostka monetarna dolar australijski = 100 centów.
Australia - Co warto zwiedzić.
Australia Południowa -
Adelaide - stolica stanu, licząca ponad 1 milion mieszkańców,Można żeglować,
pływać na desce, nurkować (jest kilka zaznaczonych miejsc z wrakami okrętów),
łowić ryby na molo i z łodzi, podziwiać delfiny (Adelaide jest jedynym milionowym
miastem na świecie, w którego granicach żyją i rozmnażają się delfiny).
Flinders Ranges National Park - oddalony od Adeli o ok. 400 km. Jego główną atrakcją są
skały sprzed 580-630 milionów lat.
Wyspa Kangura - trzecia co do wielkości wyspa Australii. Ma 155 km długości i mieści
wiele parków narodowych, parków dzikich zwierząt i rezerwatów przyrody.
Australia Zachodnia -
Główne miasta to: Perth, Fremantle, Kalgoorlie, Broome, Bunbury, Albany. We wschodniej części
stanu znajdują się rozległe rezerwaty Aborygenów. Turystyka skupia się w okolicy Perth
i Kalgoorlie, znacznie rzadziej odwiedzane jest wybrzeże zachodnie.
Perth - bardzo nowoczesne miasto, pełne wieżowców.
Przy ujściu rzeki znajduje się historyczny port miasta - Freemantle, który może
poszczycić się budynkami z XIX w. Wspaniałe plaże, malownicze góry Darling Ranges, będące
popularnym miejscem weekendowych
pikników i pieszych wędrówek.
Kalgoorlie - pustynne miasto dawniej zamieszkane przez poszukiwaczy złota.
Nowa południowa Walia -
to wschodnia część Australii ,
Stolica stanu - Sydney - jest największym miastem oraz głównym portem lotniczym i morskim.
Inne większe miasta to: Newcastle, Wollongong, Broken Hill.
Newcastle - znajduje się tam rezerwat.
Na terenie rezerwatu można spotkać misie koala, kangury, strusie, wombaty, nietoperze,
ptactwo wodne oraz papugi. Z wieży widokowej można oglądać ocean.
Bega -
kilkanaście kilometrów od Szafirowego Wybrzeża, a jednocześnie bezpośrednio na trasie
do niedalekich Gór Śnieżnych (Snowy Mountains). W pobliżu jest Park Narodowy Mimosa Rocks
oraz wodospady Mumbulla.
Pittwater i sąsiedni Park Narodowy Ku-ring-gai Chase leżą na północnych przedmieściach Sydney. Od północy otacza je Broken Bay, u ujścia rzeki Hawkesbury. Iskrrzące się wody i złociste plaże leżą w dziewiczym parku narodowym. Najpopularniejszymi formami spędzania tu wolnego czasu są pikniki, spcery po buszu, surfing, pływanie łodziami i żagłówkami oraz na deskach windsurfingowych. Rzeka Hawkesbury wije się wokół skał piaskowcowych, często ozdobionych przez aborygenów malowidłami naskalnymi.
Dolina Hawkesbury to
małe farmy produkujące zboże. Jest to także teren o dużych walorach krajobrazowych,
ze wspaniałymi
widokami na jedną z najpiękniejszych australijskich rzek.
Inne atrakcje to:
Kościół w Ebenezer - Zbudowany w 1809 r. ,
Tizzana Winery - winiarnia z piaskowca,
Setters Arm Inn - hotel z 1836 r.,
Old Geberal Cementary - stary cmentarz,
Australiana Pioneer Village - grupa budynków
odtwarzająca dawną wioskę kolonialną.
Dolina Hunter, gdzie jest ponad 50 wytwórni wina i 30 restauracji
Klasztor w Pepper Tree - Odrestaurowany w 1909 r. budynek klsztorny.
Queensland - stan w północno-wschodniej części Australii.Najbardziej warte odwiedzenia są
Brisbane, Gladstone , Townsville , Brisbane, Wybrzeże Morza Koralowego (Wybrzeże
Złote, Wybrzeże Słoneczne, Wielka Rafa Koralowa).
Brisbane - stolica stanu Queensland. Niedaleko są piękne plaże,
zatoki i wyspy. Pełno tu scieżek rowerowych i spacerowych, bulwarów
nad brzegiem rzeki, bujnych parków i subtropikalnych ogrodów. Najbardziej
znany jest parkowo-rekreacyjny kompleks South Bank (w centrum miasta), z
własną laguną, plażą i rozległymi ogrodami.
Gold Coast (Złote Wybrzeże) - to największy australijski ośrodek
turystyczno-wypoczynkowo-rekreacyjny. jest tu
plaża, słońce, parki rozrywki, restauracje i nocne życie, a dodatkowo, w głębi lądu
- lasy deszczowe.
Whitsunday - jeden z najpopularniejszych ośrodków turystyczno-wypoczynkowych Australii.
Jest punktem wypadowym na Wielką Rafę Koralową oraz na grupę tropikalnych
wysp Whitsundays.
Cairns jest najdalej na północ położonym dużym miastem stanu Queensland. Leży już
w strefie tropikalnej.
Wielka rafa koralowa , wodospady i lasy tropikalne stanowią wielką atrakcję dla tysięcy turystów z całego świata.
Nazwa Australia pochodzi od legendarnego kontynentu - Terra Australis Incognita (Nieznana Ziemia Południowa) poszukiwania którego podejmowali podróżnicy europejscy w XVII i XVIII w. Przed kolonizacją brytyjską Australia zamieszkana była przez przybyłe z Azji ok. 40 tys. lat temu plemiona (Aborygeni), które nie rozwinęły się ponad organizację plemienną. W ciągu XVI w. żeglarze portugalscy i hiszpańscy (m.in. J. Meneses, I.O de Retes, A.M. de Neyra) penetrując obszary Oceanu Spokojnego natknęli się na liczne wyspy archipelagów okalających Australię (Wyspy Marshalla, Markizy, archipelag Salomona, Nową Gwineę).
! Mały aborygeński myśliwy
1606 Holendrzy W. Jansz i J.L. van Rossengin opłynęli północno-wschodnie wybrzeże Australii. W tym samym roku L.V. de Torres odkrył cieśniną, nazwaną następnie jego imieniem. 1642-1643 holenderski żeglarz A. Tasman dotarł do lądu, nazwanego przez niego Ziemią van Diamena (wkrótce okazała się ona wyspą, zmieniono tez nazwę na Tasmanię). Podczas kolejnych ekspedycji podróżniczych odkryli szereg wysp Oceanii i archipelagu malajskiego (m.in. Nową Zelandię, Wyspy Toga i Fidżi, Wyspę Wielkanocną i Samoa).
Australia, której wybrzeża znane były już od początku XVII w., stała się miejscem ekspansji osadniczej po dotarciu do niej podróżnika angielskiego J. Cooka (23 sierpnia 1779, proklamując przejęcie nowej kolonii przez Anglię, nadał jej nazwę Nową Południową Walią, 1814 wypartą przez Australia, która przeszła następnie na nazwę kontynentu. 26 stycznia 1788 do Australii dotarła pierwsza wyprawa osadników, w większości złożona z więźniów. 1803 rozpoczęto kolonizację Tasmanii.
XVIII/XIX w. skolonizowano północne i południowe wybrzeża Australii, rozwinął się przemysł stoczniowy i włókienniczy, rybołówstwo i hodowla owiec. Wkrótce głównymi towarami eksportowymi stały się wełna i skóry. Intratność hodowli owiec wpłynęła na ruch migracyjny z Europy do Australii i inspirowała wyprawy podróżnicze w głąb kontynentu, w celu zbadania możliwości prowadzenia hodowli i eksploatacji zasobów naturalnych. Poszukiwanie warunków dla osadnictwa i nowych złóż naturalnych, prowadziła administracja kolonii angielskiej przez przedstawicielstwa, m.in. Australijskie Towarzystwo Rolnicze i Towarzystwo Ziemskie van Diamena.
Umożliwiło to zbadanie do końca XIX w. całego kontynentu (mieli w tym swój udział polscy uczeni, P.E. Strzelecki, J. Lotski, W. Czarliński). Ruch migracyjny nasilał się w momentach odkrycia się złóż złota (m.in. w latach 1851-1860 przybyło do Australii ok. 600 tys. emigrantów), którego poszukiwacze osiedlili się następnie w charakterze rolników. Sukcesywnie poznawanie i opanowywanie kontynentu umożliwiło powstanie nowych struktur kolonialnych w Australii. W 1829 z Nowej Południowej Walii wyodrębniła się kolonia Australia Zachodnia, 1836 Australia Południowa, 1851 Wiktoria, 1859 Queesland, każda z nowych kolonii posiadała własną radę kolonialną i parlament.
Schyłek XIX w. przyniósł koloniom australijskim rozwój przemysłu drzewnego, odzieżowego, wydobywczego (rudy żelaza, węgiel kamiennym złoto, miedź), rolnictwa (uprawa pszenicy). Wprowadzenie do transportu statków-chłodni w latach 80. XIX w. umożliwiło eksport serów, mięsa, masła śmietankowego. Sukcesy ekonomiczne zmusiły władze poszczególnych kolonii do współpracy i zmiany stosunku zależności od Anglii, na tej podstawie powstał projekt przekształcenia kolonii w związek. 1 stycznia 1901 wszedł w życie akt parlamentu brytyjskiego o powołaniu Związku Australijskiego (na statusie dominium) z 6 stanów australijskich (stolicą Związku została w 1911 Cranberra).
Państwo związkowe posiadało dwuizbowy parlament i odpowiedzialny przed nim rząd. Nominalna władzę nad Związkiem sprawował monarcha angielski, reprezentowany przez gubernatora. W czasie I wojny światowej wojska australijskie walczyły po stronie Ententy w Europie i na Bliskim Wschodzie. Podczas konferencji wersalskiej (1919) Australia występowała jako niezależne państwo. Podczas II wojny światowej na terenie Australii powstały bazy wojskowe angielskie i amerykańskie, a jej wojska uczestniczyły w walkach w Azji i Europie. Od 1926 członek Wspólnoty Narodów (Commenwelth of Nation).
Od 1945 w Organizacji narodów Zjednoczonych (ONZ), 1952 członek sojuszu polityczno-militarnego z Nową Zelandią i USA (ANZUS, z tego tytułu jej wojska wzięły udział w wietnamskiej wojnie). jest członkiem Organizacji Współpracy Gospodarczej i Rozwoju (OECD). Sprawowane przez Australię protektoraty nad północno-wschodnią częścią Nowej Gwinei (od 1905) nad wyspami Salomona (od 1893), wygasły po uzyskaniu przez oba terytoria niepodległości (1975 Papuę-Nową Gwineę, 1978 - Wyspy Salomona).
Obecnie terytoriami zamorskimi, nad którymi władzę rozciąga Australia, są m.in.: Wyspy McDonalda i Hearda, Wyspy Bożego Narodzenia, wyspy Kokosowe. W 1986 tzw. Australian Act władze australijskie odegrały nominalne uprawnienia parlamentu brytyjskiego do uchwalenia praw dla Australii i jej stanów.
Polacy w Australii
Pierwsi polscy osadnicy byli emigrantami politycznymi po powstaniu w latach 1830-1831, m.in. A.K. Drucki-Lubecki, L. i F. Platerowie. W 1854 wychodźcy z Wielkopolski utworzyli w okolicach Adelaide pierwszą polską osadę Polish Hill River. Duże zasługi na polu naukowym, odkrywczym i kulturalnym położyli: P.E. Strzelecki, S. Wiśniowski, S. Korzeliński, J.G. Broniowski, K. Woinarski, E. Boberski, L. Bernstein.
Pierwsza organizacja - Stowarzyszenie Polaków w Melbourne - założona 1863. Po II wojnie światowej przybyło do Australii ok. 70 tys. Polaków. Główne skupiska Polaków: Sydney, Melbourne, Adelaide, Brisbane, Perth, Hobart, Newcastle i Geelong. Reprezentacją polonijnych organizacji lokalnych jest Rada Naczelna Polskich Organizacji w Australii. Działa kilkanaście Domów Polskich, szkółki języka polskiego, zespoły teatralne, kluby sportowe, harcerstwo. Od 1963 - Towarzystwo Wiedzy o Polsce. Wydawane są polskie pisma.
Ustrój polityczny
Niepodległe państwo stanowiące federację 6 stanów i wchodzące w skład brytyjskiej Wspólnoty Narodów. Posiada status dominium. Głową państwa jest królowa brytyjska, którą reprezentuje generalny gubernator.
Zgodnie z konstytucją z 1909 organem ustawodawczym jest parlament składający się z 2 izb: Izby Reprezentantów oraz Senatu. Organem wykonawczym jest Rada Wykonawcza (rząd), wyłoniona przez partię mającą większość w Izbie Reprezentantów i odpowiedzialna przed tą Izbą.
Na czele stanów stoją gubernatorzy mianowani przez monarchę brytyjskiego na wniosek Rady Wykonawczej Australijskiego Związku. Organami ustawodawczymi są dwuizbowe parlamenty stanowe. Mianowane przez gubernatorów gabinety stanowe ponoszą odpowiedzialność przed parlamentami stanowymi.
Gospodarka
Australijski Związek jest wysoko rozwiniętym państwem przemysłowo-rolniczym o dużym stopniu koncentracji produkcji i centralizacji kapitału. Australijski Związek posiada bogate zasoby różnorodnych surowców mineralnych, które w pełni pokrywa zapotrzebowanie krajowe. Wydobycie: rud żelaza, cynku, ołowiu, srebra, złota, uranu, tytanu, niklu, manganu, cyrkonu, boksytów, ropy i gazu ziemnego, węgla kamiennego i koksującego.
Przemysł
Przemysł: maszynowy, wydobywczy, hutniczy, spożywczy, samochodowy, petrochemiczny, poligraficzny, drzewny, elektrotechniczny. Główne ośrodki przemysłowe: Melbourne, Sydney, Adelaide, Newcastle. Produkcja rolna jest nastawiona na hodowlę bydła, a zwłaszcza owiec, produkcję wełny, mięsa i produktów mlecznych. Produkcja roślinna: uprawa pszenicy, jęczmienia, owsa, trzciny cukrowej, tytoniu, bawełny, bananów, ananasów i owoców cytrusowych.
Największe porty morskie: Sydney, Melbourne, Newcastle, Fremantle. Ważną rolę w komunikacji odgrywa lotnictwo. Porty lotnicze międzynarodowe: Sydney, Melbourne, Perth, Darwin.
Handel
Eksport: wełna, pszenica, cukier, mięso, futra, rudy żelaza, węgiel kamienny, boksyty. Głównymi partnerami handlowymi są: Japonia, USA, Wielka Brytania, Niemcy, Chiny, Singapur i Nowa Zelandia.
Oświata i nauka
Obowiązek szkolny jest 8- lub 10-letni w zależności od stanu. Różny jest okres trwania nauki na szczeblu elementarnym (8 lub 6 lat). Okres nauki w szkolnictwie średnim ogólnokształcącym i zawodowym wynosi 5 lat. Techników 3-, 4-letnie szkoły zawodowe i kolegia. Wyższe wykształcenie uzyskuje się w wyższych szkołach technicznych oraz na uniwersytetach. Australijski Związek posiada 166 szkół wyższych (w tym 13 uniwersytetów).
