Republika Chorwacka, Hrvatska Republika, państwo w południowo-wschodniej części kontynentu europejskiego. Obszar 56 538 km2. Graniczy na północy ze Słowenią i Węgrami, na wschodzie z Serbią, na południu z Bośnią i Hercegowiną i Czarnogórą, na zachodzie ma granicę wyznaczoną wybrzeżem Morza Adriatyckiego.
Stolica Zagrzeb, 1200 tys. mieszkańców (1991).
Inne większe miasta: Split (189 tyś. 1991), Rijeka (206 tyś., 1991), Osijek (165 tyś., 1991), Zadar (135 tyś., 1991), Karlovac (81 tyś., 1991).
Językiem urzędowym jest chorwacki.
Waluta narodowa - dinar chorwacki, dzieli się na 100 para.
Ludność
Około 4,8 mln mieszkańców (według szacunków z 1991), średnia gęstość zaludnienia 84,9 osoby/km2.
W 1991 w miastach zamieszkiwało 51% ludności. Podstawową grupę społeczeństwa tworzą Chorwaci (76% ogółu), poza którymi jedyną liczniejszą grupę stanowią Serbowie (11%). Istnieje znaczna grupa (9%), która nie poczuwa się do przynależności do żadnej z grup etnicznych.
Dominującą religią jest katolicyzm (Chorwaci), następnie prawosławie (Serbowie) oraz protestantyzm (1,4%) i islam (1,2%). Analfabeci 2%. Przeciętna długość życia mężczyzn 70, kobiet 76 lat.
Warunki naturalne
Kształtem powierzchnia kraju przypomina nieco bumerang. Dzieli się na trzy większe regiony geograficzne: Sławonię, Chorwację centralną i Dalmację. Obejmuje także szereg wysp na Adriatyku i znaczną część półwyspu Istria. Sławonia znajduje się pomiędzy dolinami rzek Savy i Dravy, na południowym krańcu urodzajnej Równiny Pannońskiej, która w większości położona jest na terytorium Węgier.
Centralna Chorwacja, obejmująca swym zasięgiem Zagrzeb i pagórkowaty region Zagorje, ogranicza Równinę Pannońską od południowego zachodu. Wybrzeże Dalmacji ma bardzo dobrze rozwiniętą linię brzegową. Równolegle do brzegu, w niewielkiej od niego odległości, położone są wyspy, będące pozostałościami pasm górskich zalanych przez morze.
Wnętrze Dalmacji zajmuje trzon Gór Dynarskich, zbudowanych z wapieni. Jest to obszar, na którym niezmiernie intensywnie rozwijają się zjawiska krasowe (kras). Na olbrzymich obszarach ukazuje się naga powierzchnia skał wapiennych, niezwykle gęsto rozcięta krasowymi żłobkami. Na płaskowyżach znajduje się mnóstwo lejków krasowych. Występują rozległe powierzchnie objęte procesem krasowego niszczenia aż do poziomu wód gruntowych (polja).
Rzeki regionu płyną w głębokich jarach, wiele z nich ginie w ponorach i płynie dalej pod powierzchnią ziemi, po czym znów ukazuje się w niezmiernie obfitych wywierzyskach.
Chorwacja centralna i Sławonia znajdują się pod wpływem klimatu kontynentalnego, charakteryzującego się ciepłym latem z dużą ilością opadów i długą, chłodną zimą. W Dalmacji panuje klimat śródziemnomorski, z gorącym suchym latem i łagodnymi zimami.
Historia
Przodkowie współczesnych Chorwatów pochodzili prawdopodobnie z obszarów położonych między Dniestrem i Bugiem. W VI w. osiedlili się na terytoriach obecnej Chorwacji. W X w. utworzyli niezależne państwo, którego pierwszym królem (w 925) został Tomisław.
Królestwo nie przetrwało długo, w 1102 połączyło się z Węgrami unią personalną. Po węgierskiej klęsce pod Mohaczem w 1526 chorwacka szlachta uznała za swego króla Ferdynanda Habsburga. Pierwsze 200 lat panowania Habsburgów upłynęło pod presją zagrożenia ze strony Turków, którzy w szczycie swej potęgi władali większością ziem węgierskich i chorwackich, a w 1683 zagrozili nawet Wiedniowi.
Po XVIII w. potęga osmańska znacznie osłabła, wzmogły się natomiast tendencje germanizacyjne. W odpowiedzi na to zaczął tworzyć się chorwacki nacjonalizm. Po podziale cesarstwa austro-węgierskiego w 1867 Chorwacja znalazła się w węgierskiej strefie wpływów. W 1868 Węgry przyznały jej wewnętrzną autonomię, lecz zastrzegły sobie prawo mianowania gubernatora.
Po ostatecznym upadku cesarstwa Austro-Węgier, w 1918, Chorwacja przyłączyła się do Królestwa Serbów, Chorwatów, Słoweńców, które miało zjednoczyć Słowian południowych. W kraju powstała jednak silna opozycja polityczna i społeczna skierowana przeciw federacji. Partia chłopska, największe wówczas ugrupowanie polityczne, opowiadała się za autonomią. W 1939 kraj uzyskał autonomię w ramach Jugosławii.
W 1941 władzę przejęło prawicowe, faszystowskie ugrupowanie (Ustae) pod przywództwem Ante Paveliča. Chorwacja wystąpiła z federacji Jugosławii, ogłosiła niepodległość. Podczas II wojny światowej Ustae dopuścili się wielu zbrodni, szczególnie na chorwackich Serbach. Przeciwnicy reżimu Paveliča i komuniści przyłączyli się do wojsk partyzanckich generała Tito.
W 1945 Chorwacja została włączona w skład Jugosławii. Po śmierci Tity, w 1980, siła rządu federalnego znacznie osłabła. W całej Jugosławii zapanował wielki chaos gospodarczy i polityczny.
W przeprowadzonych w 1990 pierwszych po wojnie wolnych wyborach zwyciężyła Chorwacka Wspólnota Demokratyczna, partia, która swój program wyborczy oparła na wykorzystaniu chorwackiego nacjonalizmu, posługując się hasłami antykomunistycznymi i wolnorynkowymi.
Chorwacja ogłosiła niepodległość 25 VI 1991, w następnym miesiącu inwazja serbska zapoczątkowała wojnę domową. Chorwacja została uznana jako niezależne państwo przez Wspólnotę Europejską w styczniu 1992 i przyjęta w poczet członków ONZ w maju 1992.
Ustrój polityczny
Chorwacki model demokracji parlamentarnej opiera się na podziale władzy i silnej pozycji prezydenta mającego prawo weta. Prezydent powołuje premiera, który ustala skład rządu. W 1990 chorwacki parlament, Sabor, został przekształcony z trójizbowego w jednoizbowy. Jednocześnie rozpoczęły się dyskusje nad celowością utworzenia parlamentu składającego się z dwóch izb.
Gospodarka
Kraj posiada pokłady boksytów, miedzi, węgla brunatnego oraz bogate złoża ropy naftowej i gazu ziemnego, które w pełni zaspokajają wewnętrzne potrzeby. Ponad 1/3 powierzchni zajmują lasy.
Do II wojny światowej gospodarka chorwacka opierała się na rolnictwie i hodowli. Po wojnie nastąpiło gwałtowne uprzemysłowienie kraju. Decentralizacja zarządzania procesami gospodarczymi, która nastąpiła po 1965, umożliwiła rozwój wielu nowych sektorów gospodarki, w tym turystyki.
Rolnictwo
57% terytorium Chorwacji zajmują grunty orne, łąki i pastwiska. Daje to przeciętny wskaźnik 0,67 ha użytków rolnych na 1 mieszkańca. Najlepsze warunki dla rozwoju rolnictwa posiada Sławonia. Produkuje się tam głównie pszenicę, kukurydzę i buraki cukrowe.
Prawie w całej Chorwacji popularna jest uprawa winorośli, przy czym najwyżej cenione są wina dalmackie. W Dalmacji również rozwija się uprawa oliwek i rybołówstwo. Poważne znaczenie gospodarcze ma także eksploatacja lasów.
Przemysł wydobywczy i przetwórczy
Niezwykle istotne dla gospodarki chorwackiej było i jest nadal wybrzeże Dalmacji. Rijeka odgrywa znaczącą rolę jako port tranzytowy dla towarów z Austrii i Węgier, zyskała również poważne znaczenie w świecie jako stocznia.
Split - duży port, także centrum produkcji tworzyw sztucznych. Duże pokłady boksytów występujące na półwyspie Istria i w Dalmacji dały podstawę rozwoju hutnictwa aluminium z centrum w ibeniku. Złoża ropy naftowej i gazu ziemnego odkryto w 1960. Od tego czasu Chorwacja jest samowystarczalna pod względem energetycznym.
W latach 70. wybudowano we współpracy z Słowenią elektrownię atomową w Krko, na granicy obu republik.
Przemysł tekstylny i odzieżowy jest ulokowany w centralnej części kraju, w Karlovacu, Zagrzebiu i Osijeku. W Zagrzebiu ponadto skupia się przemysł poligraficzny, elektroniczny i farmaceutyczny republiki.
Turystyka
Do 1990 ten dział gospodarki przynosił największą część dewizowych dochodów państwa. Turystyka skupiała się głównie na wybrzeżu dalmatyńskim, wewnątrz kraju ruch był relatywnie niewielki. Wojna domowa zdewastowała dużą część infrastruktury przemysłu turystycznego, nie wspominając o zabytkowych miastach jak Pula, Split czy Dubrownik, które uległy poważnym zniszczeniom.
Struktura zatrudnienia i dochód narodowy
Rolnictwo 15%, przemysł 42%, usługi 43%. Wytwarzany dochód narodowy mniej więcej jest proporcjonalny do struktury zatrudnienia. W 1990 wynosił 2900 USD na 1 mieszkańca. Hiperinflacja, stopa wzrostu cen w 1992 wyniosła 664% (2500%, 1989).
Do największych partnerów handlowych kraju należą kraje byłej Jugosławii. Obroty z zagranicą w pierwszym półroczu 1992 wynosiły: import - 2939 mln USD, eksport - 2975 mln USD.
Informacje turystyczne
Miejsca godne odwiedzenia, kąpieliska nad Adriatykiem, park narodowy Plitvice na Krasie Dynarskim, Zagrzeb, Rijeka, Split, wyspy na Adriatyku. Ambasada Republiki Chorwacji, Warszawa, ul. Królowej Marysieńki 26, tel. 42-27-32, 42-34-25, fax 42-12-13.
