Królestwo Danii, Kongeriget Danmark, państwo w północnej części kontynentu europejskiego, na Półwyspie Jutlandzkim, pomiędzy Morzem Bałtyckim i Morzem Północnym. W skład państwa wchodzi ponadto 475 wysp na obszarze Cieśnin Duńskich (w tym 100 zamieszkałych).
Obszar 43 100 km2. Graniczy na południu z Niemcami, na północy i wschodzie, poprzez Cieśniny Duńskie ze Szwecją i Norwegią.
Stolica Kopenhaga, 1210 tys. mieszkańców (aglomeracja, 1991).
Inne większe miasta: Ĺrhus (264 tyś., 1991), Odense (178 tyś., 1991), Ĺlborg (156 tyś., 1991), Esbjerg (82 tyś., 1991), Randers (61 tyś., 1991).
Podzielona administracyjnie na 25 okręgów (Amt).
Językiem urzędowym jest duński.
Waluta narodowa - korona duńska dzieli się na 100 öre.
Ludność
5,15 mln mieszkańców (1991), średnia gęstość zaludnienia 119,5 osoby/km2. W 1991 w miastach zamieszkiwało 87% ludności.
Społeczeństwo tworzą w ogromnej większości Duńczycy (97,2% ogółu), pochodzący z innych krajów skandynawskich stanowią niewielką grupę (0,4%), ponadto kraj zamieszkują Turcy (0,5%), Brytyjczycy (0,2%), emigranci z byłej Jugosławii (0,2%). Najliczniejszą mniejszościową grupę etniczną stanowią Eskimosi (1,5%).
Religia luterańska jest wyznaniem dominującym (90,6% ogółu społeczeństwa), katolicy są grupą niewielką (0,5%), pozostała część społeczeństwa (ok. 9%) wyznaje religie niechrześcijańskie. Wskaźnik alfabetyzacji wynosi 99%. Przeciętna długość życia mężczyzn 73, kobiet 78 lat.
Warunki naturalne
W skład Królestwa Danii, poza Danią właściwą, zajmującą większą część Półwyspu Jutlandzkiego, oraz wyspami w Cieśninach Duńskich, wchodzą Wyspy Owcze (terytorium autonomiczne) i Grenlandia (wewnętrzna autonomia w ramach Królestwa Danii). Największymi wyspami Danii właściwej są: Zelandia (7017 km2), Fionia (3259 km2), Lolland (1241 km2), Bornholm (587 km2) i Falster (514 km2).
Dania jest krajem morskim, pod względem warunków naturalnych - przejściowym pomiędzy Europą Północną i Środkową. Geologicznie terytorium Danii związane jest z trzonem kontynentalnym Europy. Górnokredowe wapienie i kreda pisząca, najstarsze z występujących na powierzchni osadów, tworzą krajobraz północnej Jutlandii i wybrzeża typu klifowego na wyspach Mřn i Zelandia.
Dania jest krajem nizinnym, najwyżej położony punkt, wzgórze Yding Skovhřj osiąga wysokość zaledwie 173 m n.p.m. Większa część powierzchni kraju ukształtowana została w okresie ostatniego zlodowacenia. Granicę krajobrazów wyznacza zlodowacenie Würm, ciągnące się w kierunku południkowym przez cały Półwysep Jutlandzki.
Wschodnia część Jutlandii pokryta jest wzgórzami moreny czołowej i dennej z licznie występującymi jeziorami, na zachodzie zaś dominują monotonne równiny sandrowe. Na północy półwyspu spotkać można później ukształtowane formy rzeźby terenu: równinne obszary powstałe wskutek akumulacyjnej działalności morskiej. W związku ze zróżnicowaniem podłoża, we wschodniej części kraju ukształtowały się urodzajne gleby gliniaste, na zachodzie zaś, na obszarach równin sandrowych, powstały słabe gleby piaszczyste, nierzadkie są w tej części wydmy i torfowiska.
Sieć rzeczna dobrze rozwinięta. Jej charakterystyczną cechą jest występowanie dużej liczby krótkich rzek i (szczególnie na wschodzie) licznych jezior. Najdłuższa rzeka - Gudenĺ - 158 km. Klimat umiarkowany morski, średnie temperatury lipca: 14-22 °C, stycznia: -1-2 °C, roczna suma opadów: 600 mm.
Historia
Zjednoczone państwo duńskie powstało w X w. i do XVII w. pozostawało znaczącą potęgą w Europie Północnej. Wskutek długotrwałych wojen ze Szwecją, prowadzonych z przerwami w latach 1563-1658, Dania utraciła na rzecz Szwecji Gotlandię, Skanię i część Norwegii. Od tego czasu rozpoczął się upadek mocarstwowego znaczenia kraju. W 1815 utrata Norwegii na rzecz Szwecji.
W 1849 wydano pierwszą duńską konstytucję, utworzono dwuizbowy parlament, a kraj przekształcił się w monarchię konstytucyjną. Po przegranej wojnie z Austrią i Prusami w 1864 Dania proklamowała neutralność. Po wybuchu I wojny światowej Dania pozostała neutralna, co w konsekwencji spowodowało bardzo szybki wzrost gospodarczy w tym okresie.
Podczas II wojny światowej kraj został zajęty przez Niemców, którzy powołali marionetkowy rząd. Przez cały okres okupacji rozwijał się na terenie Danii silny ruch oporu. Wyzwolona w maju 1945, w tym samym roku weszła w skład ONZ, od 1949 w NATO, od 1960 w EFTA, 1 I 1973 przystąpiła do EWG. W 1972, po śmierci Fryderyka IX, tron duński objęła jego córka - królowa Małgorzata II.
Ustrój polityczny
Monarchia parlamentarna, głową państwa jest król. Władzę ustawodawczą sprawuje monarcha wraz z jednoizbowym parlamentem. Kadencja parlamentu trwa cztery lata. Władzę wykonawczą posiada rząd.
Gospodarka
Dania jest krajem dobrze rozwiniętym gospodarczo. Chociaż podstawową rolę w wytwarzaniu dochodu narodowego spełnia przemysł, rolnictwo tego kraju stoi na bardzo wysokim poziomie i od wielu lat uważane jest za przodujące w Europie.
Rolnictwo
Duńscy rolnicy zajmują jedno z czołowych miejsc w świecie pod względem wydajności. Produkcja roślinna obejmuje przede wszystkim uprawę zbóż. Średnie plony przedstawiają się następująco: pszenica - 52 q/ha, jęczmień - 40 q/ha, owies - 38 q/ha. Pierwszoplanową rolę w duńskiej gospodarce rolnej odgrywa produkcja zwierzęca.
Podstawowym kierunkiem rolnictwa jest tradycyjnie hodowla bydła mlecznego i trzody chlewnej. Ponadto znaczącą rolę odgrywa drób. Dania jest światową potęgą w produkcji i eksporcie mleka i mięsa. Udział duńskiego mięsa w handlu międzynarodowym sięga ok. 15% (I miejsce w świecie), w przypadku masła odsetek ten wynosi 17% (II miejsce w świecie). Warunki naturalne sprzyjają rozwojowi rybołówstwa, ponad 2/3 połowów przeznacza się na eksport.
Przemysł
W Danii brak większych bogactw naturalnych. Występują jedynie niewielkie złoża węgla brunatnego - w rejonie Ĺlborgu, kaolinu, piaskowców i granitów - na Bornholmie, soli kamiennej - w Thyborřu. Ponadto kraj posiada udokumentowane złoża gazu ziemnego szacowane na 70-80 mln m3, zalegające pod dnem Morza Północnego.
Większość przetwarzanych w kraju surowców mineralnych i energetycznych pochodzi z importu. Wszystkie elektrownie wykorzystujące paliwa tradycyjne (węgiel, ropa naftowa) zlokalizowano w miastach portowych (Kopenhaga, Odense, Ĺlborg i Ĺrkus.
Przemysł przetwórczy: Dania posiada dobrze rozwinięty przemysł stoczniowy (stocznie w Kopenhadze, Helsingor, Odense, Svendborg), maszynowy, m.in. silniki okrętowe (Kopenhaga), maszyny i urządzenia dla rolnictwa, przemysł środków transportu (lokomotywy i wagony), przetwórstwa spożywczego (przetwórstwo mięsa, mleka i ryb, browary: Carlsberg, Tuborg), włókienniczy i odzieżowy (Kopenhaga, Odense, Vejle, Ĺlborg), chemiczny i drzewno-papierniczy.
Transport
Największe znaczenie pod względem wielkości przewożonych ładunków posiada transport morski. Dla transportu pasażerskiego podstawową rolę odgrywają połączenia promowe pomiędzy Jutlandią i wyspami oraz krajami sąsiednimi. Największe znaczenie jako węzeł komunikacji lotniczej posiada port lotniczy w Kopenhadze (Kastrup).
Handel
W eksporcie podstawowe znaczenie mają maszyny, przede wszystkim silniki okrętowe (26% wartości eksportu) oraz towary rolno-spożywcze (25%). W imporcie czołowe miejsca zajmują maszyny i urządzenia łącznie ze środkami transportu (31%), wyroby przetworzone i towary gotowe (30%) oraz surowce mineralne i energetyczne dla przemysłu. Do głównych partnerów wymiany handlowej zaliczają się: Niemcy, Szwecja i Wielka Brytania.
Struktura zaludnienia
Rolnictwo 5,3%, przemysł 25,0%, usługi i handel 69,7%. Dochód narodowy w roku 1991 wynosił 23 660 USD na 1 mieszkańca. Średnia stopa inflacji w latach 1980-1991 - 5,2% (1992 - 2,1%).
Informacje turystyczne
Miejsca godne odwiedzenia - Tivoli w Kopenhadze, zamek Kronburg na wyspie Elsinore, muzeum Wikingów w Roskilde, dom rodzinny H.C. Andersena w Odense.