Republika Ekwadoru, República del Ecuador, państwo w północno-zachodniej części Ameryki Południowej, w jego skład wchodzą także położone na Oceanie Spokojnym wyspy Galapagos. Obszar 283 561 km2.
Graniczy na południu i wschodzie z Peru, na północy z Kolumbią, zachodnią granicę kraju wyznacza wybrzeże Oceanu Spokojnego.
Stolica Quito, 1 094 tys. mieszkańców (1991), większe miasta (dane z 1991 w tys.): Guyaquil 1 475, Cuenca 196, Machala 144, Esmeraldas 141, Portoviejo 134.
Podzielony administracyjnie na 20 prowincji.
Językiem urzędowym jest hiszpański, ludność indiańska posługuje się językami keczua i czibcza.
Waluta narodowa, sucre dzieli się na 100 centavos.
Ludność
10,60 mln mieszkańców (1992), średnia gęstość zaludnienia 39 osób/km2. W 1991 w miastach zamieszkiwało 56% ludności. Największą grupę etniczną tworzą Indianie Keczua (50%), drugie miejsce pod względem liczebności zajmują Metysi (40%) oraz biali (9%), Kreole, Murzyni i Mulaci. 93,5% mieszkańców to katolicy.
Większość społeczeństwa wyznaje katolicyzm (90%), resztę stanowią niewielkie grupy protestantów, wyznawców judaizmu i różnych religii ludowych. 14% ludności to analfabeci. Przeciętna długość życia mężczyzn 64, kobiet 68 lat.
Warunki naturalne
Obszar Ekwadoru rozciąga się od wybrzeży Pacyfiku, poprzez łańcuchy górskie Kordyliery Zachodniej i Środkowej rozdzielone obniżeniem Wielkiej Centralnej Doliny, po zachodnie krańce Niziny Amazonki.
Obszar nadbrzeżny (Costa) obejmuje wąski pas nizin nadbrzeżnych wraz z płaskowyżem ciągnącym się wzdłuż Oceanu Spokojnego. Wschodnią część kraju (Oriente) zajmują obszary wyżynne, łagodnie przechodzące w Nizinę Amazonki.
Centralna część kraju (Sierra), pokryta górskimi pasmami Andów Ekwadorskich, z kulminacją na Chimborazo (6267 m n.p.m.) jest obszarem występowania aktywnych wulkanów. Położony w centralnej części kraju wulkan Cotopaxi (5896 m n.p.m.) należy do najaktywniejszych na świecie.
Dobrze rozwiniętą sieć rzeczną tworzą m.in. należące do dorzecza Amazonki Napo, Pastaza i Putumayo oraz uchodzące do Oceanu Spokojnego Esmeraldas i Daule. Naturalną szatę roślinną tworzą lasy, w kotlinach śródgórskich występuje krzewiasta formacja o nazwie paramo.
Klimat równikowy, opady od 200 mm na wybrzeżu do 400 mm na obszarze Wielkiej Centralnej Doliny i mniejszych kotlin śródgórskich. W Andach klimat górski z opadami dochodzącymi do 3000 mm. Średnie temperatury w stolicy (Quito) utrzymują się przez cały rok na jednakowym poziomie i wynoszą od 7 do 23°C.
Historia
Pierwsze ślady osadnictwa na ziemiach należących do Ekwadoru pochodzą z ok. 8000 lat p.n.e. Król Tupa Inca Yupanqui włączył te tereny w granice państwa Inków w 2. połowie XV w. W latach 1531-1533 hiszpańscy konkwistadorzy dowodzeni przez S. de Benalcaca podbili kraj, założyli miasta Quito i Guyaquil.
W 1536 Ekwador włączono do wicekrólestwa Peru, następnie od 1739 do wicekrólestwa Nowa Granada. W początkach XIX w. rozpoczęła się walka miejscowej ludności z kolonizatorami hiszpańskimi. W 1822 miała miejsce przegrana przez wojska hiszpańskie, rozstrzygająca bitwa pod Pichincha, w której wojskami walczącymi o niepodległość Ekwadoru dowodził generał A.J. de Sucre y de Alcata.
W następnych latach Ekwador na krótko przyłączył się do stworzonej przez Simona Bolivara republiki Wielkiej Kolumbii, by po jej rozpadzie, w maju 1830, ogłosić się niezależnym państwem.
W niepodległym Ekwadorze przeprowadzono szereg postępowych reform społecznych, m.in. w 1852 zniesiono niewolnictwo, wprowadzono bezpłatne szkolnictwo podstawowe. W okresie tym rozbudowano infrastrukturę komunikacyjną kraju, budując wiele km linii kolejowych i dróg.
Przez cały okres niepodległego bytu wewnętrzna sytuacja polityczna była bardzo skomplikowana i pełna napięć. Władzę sprawowano w sposób niezgodny z zasadami demokracji, zmiana kolejnych ekip dokonywała się często na drodze przewrotów wojskowych. Ostatni z nich miał miejsce w 1976, w jego wyniku doszedł do władzy wiceadmirał P. Burbano, który głosił hasła demokratyzacji życia w kraju.
W 1978 miały miejsce wolne wybory prezydenckie, w których zwyciężył kandydat partii chrześcijańsko-demokratycznej. W 1982 kraj wdał się w konflikt graniczny z Peru, którego przedmiotem były roponośne obszary położone na pograniczu obu państw. W 1993 nowo wybrany prezydent S.D. Ballen podjął decyzję o wystąpieniu Ekwadoru z OPEC.
Krok ten był konsekwencją polityki sanacji dotyczącej gospodarki prowadzonej przez nową ekipę rządzącą. Decyzję o wystąpieniu podjęto w związku z nieprzyznaniem żądanych, wyższych limitów na wydobycie ropy. Wprowadzone posunięcia oszczędnościowe, podwyżki cen, dewaluacja krajowej waluty spotkały się z protestami związków zawodowych i ludności.
Ustrój polityczny
Republika, funkcje głowy państwa sprawuje prezydent wybierany w wyborach powszechnych. Władza ustawodawcza w rękach jednoizbowego parlamentu liczącego 72 deputowanych.
Gospodarka
Ekwador należy do grupy krajów stosunkowo słabo rozwiniętych. Podstawę utrzymania 1/3 ludności stanowi rolnictwo rozwijające się w oparciu o duże, prywatne majątki ziemskie. Na zaspokojenie potrzeb wewnętrznych uprawia się: trzcinę cukrową, ryż, kukurydzę, pszenicę, jęczmień, ziemniaki, palmę oleistą oraz bawełnę.
Ekwador jest jednym z największych w świecie producentów i eksporterów bananów. Z przeznaczeniem głównie na wywóz uprawia się także kawę i kakao. W gospodarce zwierzęcej prowadzi się hodowlę bydła, trzody chlewnej i owiec.
Średnia wydajność pracy w rolnictwie jest czterokrotnie niższa niż w przemyśle. Istotnym elementem sektora rolno-spożywczego jest dość dobrze rozwinięte rybołówstwo. Ważną rolę odgrywa leśnictwo, eksploatujące cenne gatunki drzew występujące w wilgotnych lasach tropikalnych, we wschodniej części kraju.
Przemysł
Podstawową gałęzią przemysłu przetwórczego jest rafinacja ropy naftowej i przetwórstwo gazu ziemnego. Duże zakłady petrochemiczne funkcjonują w Guyaquil. Pieniądze pochodzące z sektora naftowego rząd stara się lokować w rozwój nowych gałęzi przemysłu, m.in. samochodowego, metalurgicznego. Ponadto w kraju działają zakłady branż tradycyjnych: przetwórstwa spożywczego, włókienniczej i materiałów budowlanych.
Podstawowym towarem przeznaczonym na eksport jest ropa naftowa (47% wartości eksportu). Drugą ważną grupą towarową są produkty branży rolno-spożywczej, głównie banany (17%) i krewetki (12%). Do kraju sprowadza się głównie surowce (53%), dobra inwestycyjne (33%) oraz artykuły konsumpcyjne (10%). Głównymi partnerami handlowymi są: Stany Zjednoczone, Japonia, Niemcy i Peru.
Struktura zatrudnienia
Rolnictwo 35%, przemysł 19%, usługi i handel 46%. Dochód narodowy w 1992 wynosił 1100 USD na 1 mieszkańca. Kraj posiada zadłużenie zagraniczne przekraczające 12 mld dolarów (1993), którego spłatę zawiesił w 1991 z powodu złej sytuacji budżetowej.
