Republika Gruzji, Sakartvelos Respublika, państwo w południowo-zachodniej części kontynentu azjatyckiego, na Zakaukaziu. Obszar 67,7 tys. km2. Graniczy na północy i wschodzie z Rosją, republikami Federacji Rosyjskiej: Kabardyjsko-Bałkarską, Osetią Północną, Czeczeńsko-Inguską, Dagestanem, na południu z Azerbejdżanem, Armenią, Turcją. Zachodnie granice kraju wyznacza wybrzeże Morza Czarnego.
Stolica Tbilisi 1 260 tys. mieszkańców (1991).
Większe miasta (dane z 1991): Kutaisi (235 tys.), Rustavi (159 tys.), Batumi (136 tys.), Suchumi (121 tys.), Poti (51 tys.), Tskhinvali (33 tys.), Chiatura (26 tys.). W 1991 w miastach zamieszkiwało 56% ludności.
Administracyjnie kraj podzielony jest na 79 rejonów, w skład Gruzji wchodzą dwie republiki autonomiczne: Abchazja i Adżaria oraz jeden region autonomiczny Osetia Południowa.
Językiem urzędowym jest gruziński, mniejszości etniczne posługują się swoimi ojczystymi językami, w związku z czym w użyciu znajduje się rosyjski, armeński, abchaski i inne. Ogółem języka innego niż gruziński używa przeciętnie co trzeci obywatel kraju (31%).
Waluta narodowa, rubel dzieli się na 100 kopiejek, trwają przygotowania do wprowadzenia nowej waluty o nazwie Lari.
Ludność
5,6 mln. mieszkańców (1991), co daje średnią gęstość zaludnienia 79 osób/km2. Społeczeństwo tworzą przede wszystkim Gruzini (70% ogółu) oraz Ormianie (8%), Rosjanie (6%), Azerowie (6%).
Dominującą grupą wyznaniową są chrześcijanie obrządku prawosławnego, poza nimi spotyka się katolików i muzułmanów. Zjawisko analfabetyzmu praktycznie nie istnieje. Przeciętna długość życia mężczyzn 63, kobiet 73 lata.
Warunki naturalne
Gruzja jest krajem górzystym, większą część terytorium pokrywają pasma górskie Kaukazu, w południowej części zaś Małego Kaukazu. Góry obydwu systemów rozdzielone są położonymi w centrum kraju nizinami: w dolinie rzeki Kura - Kurańską i Lenkorańską oraz leżącą nad rzeką Rioni - Niziną Kolchidzką.
Ze względu na skomplikowaną budowę geologiczną i bogatą rzeźbę, wyróżnia się w obrębie Kaukazu szereg odrębnych krain. Wśród nich bezsprzecznie wyodrębnia się, obejmujący środkowe pasma górskie, obszar o typowym alpejskim krajobrazie z różnorodnymi formami zlodowacenia górskiego wytworzonymi przez lodowce współczesne i plejstoceńskie. Do charakterystycznych elementów rzeźby należą ostre turnie, cyrki lodowcowe, doliny U-kształtne z licznymi wodospadami, górskie jeziora.
Na obszarze tym nierzadkie są wulkaniczne formy rzeźby, m.in. zbudowany z anezytów i trachitów stożek Kazbeku. Na południe od Kaukazu, w centralnej części Gruzji, rozciąga się pas nizin. Nizina Kurańska, położona nad rzeką Kura, stanowi obszar lekko nachylony ku południowemu wschodowi. Nizina Kolchidzka, przecięta doliną rzeki Rioni, jest w części zachodniej niska, płaska i bagnista, lekko wznosi się ku wschodowi. Klimat Gruzji jest bardzo zróżnicowany. Na Kaukazie zmiany te uwarunkowane są ukształtowaniem rzeźby i wysokością terenu.
Klimat nizin w centrum kraju jest ciepły, podzwrotnikowy wilgotny. Średnie roczne opady notowane w stolicy kraju (Tbilisi) wynoszą 470 mm. Średnia temperatura lipca waha się od 19 do 31°C, lutego zaś od 0 do 8°C.
Historia
Gruzja jest spadkobiercą istniejących na tych ziemiach już w starożytności państw, stojących wówczas na wysokim poziomie rozwoju cywilizacyjnego. Na terenie kraju zachowało się wiele stanowisk archeologicznych świadczących o umiejętnościach wytopu żelaza i wysokim poziomie kultury rolnej ludzi mieszkających na tych ziemiach w okresie neolitu (ok. 5000 p.n.e.).
W V w. p.n.e. powstało na terenie obecnej Gruzji państwo zwane Kolchidą, ok. 100-200 lat później, obok Kolchidy, pojawiło się drugie państwo gruzińskie Iberia. Państwa te w wiekach późniejszych stały się przedmiotem podbojów Bizantyjczyków, Persów, Turków i Arabów. Od VIII w. n.e. państwa gruzińskie uniezależniły się i zjednoczyły pod panowaniem Bagratydów.
W połowie XIII nastąpił ponowny podział państwa na Gruzję Wschodnią i Gruzję Zachodnią, który to proces w następnych stuleciach pogłębiał się prowadząc do znacznego rozdrobnienia Gruzji. W 1793 władca kilku państewek wchodzących w skład Gruzji Wschodniej, Herakliusz II, oddał się pod protektorat rosyjski, co stało się początkiem uzależnienia całego kraju od potężnego sąsiada.
W 1801 w skład Rosji weszła cała Gruzja Wschodnia, w 1810 Gruzja Zachodnia. Po wybuchu rewolucji październikowej w Rosji władzę w Gruzji objęło Zgromadzenie Narodowe. Proklamowano powstanie Demokratycznej Republiki Gruzińskiej, która utrzymała się do zajęcia kraju przez Armię Czerwoną w 1921. Z Gruzji wywodził się Josif Dżugaszwili, lepiej znany pod przybranym pseudonimem Stalin. Obszar Gruzji wszedł w skład ZSRR, początkowo jako część Zakaukaskiej Federacyjnej Republiki Radzieckiej, następnie jako odrębna republika związkowa.
Pod koniec lat osiemdziesiątych zaczęły się nasilać dążenia niepodległościowe Gruzinów. Rozpad systemu komunistycznego w Europie i kryzys w samym ZSRR umożliwił dalszy rozwój wypadków. W marcu 1990 gruzińska Rada Najwyższa potępiła sowiecką aneksję z 1921. W październiku tego roku odbyły się pierwsze wolne wybory parlamentarne, które wygrała, kierowana przez Zwiada Gamsahurdię, koalicja ugrupowań opozycyjnych. Gamsahurdia objął funkcję przewodniczącego parlamentu, a w maju 1991 wybrano go na prezydenta kraju. Miesiąc wcześniej parlament proklamował niepodległość Gruzji. Rządy Gamsahurdi nie trwały długo, w styczniu 1992 uciekł z kraju obalony przez niezadowoloną z jego autorytarnych decyzji opozycję.
Stanowisko przewodniczącego nowo utworzonej Rady Państwa objął przybyły z Moskwy, minister spraw zagranicznych w gabinecie M. Gorbaczowa, Eduard Szewardnadze. Gruzja przyłączyła się do Wspólnoty Niepodległych Państw, została przyjęta w poczet członków ONZ. Po odzyskaniu przez Gruzję niepodległości dały znać o sobie, tłumione wcześniej, tendencje odśrodkowe. Abchazja, gruzińska republika autonomiczna, proklamowała niepodległość. Rada Państwa Gruzji nie uznała niepodległości Abchazji, wprowadziła na teren republiki swoje wojska. W Gruzji pojawiły się opinie sugerujące, że separatyści abchascy mają poparcie Rosji, co wyraźnie zaostrzyło stosunki gruzińsko-rosyjskie.
W styczniu 1992 wybuchł kolejny konflikt, tym razem w gruzińskim regionie autonomicznym Południowej Osetii. W przeprowadzonym referendum 99% Osetyjczyków potwierdziło wcześniejszą rezolucję parlamentu proklamującą niepodległość. Gruzja i tym razem zareagowała wysłaniem wojska. Walki trwały do maja 1992, gdy podpisano rozejm. Do rozdzielenia walczących stron wprowadzono do Osetii siły pokojowe Wspólnoty Niepodległych Państw. W maju 1993 udał się z wizytą do Moskwy przewodniczący Rady Państwa Eduard Szewardnadze, gdzie przeprowadził rozmowy z prezydentem Rosji Borysem Jelcynem. Podróż ta świadczy o postępującym procesie normalizacji stosunków dwustronnych, które uległy zaostrzeniu w trakcie trwania konfliktu abchaskiego.
Ustrój polityczny
Republika parlamentarna, obowiązuje konstytucja z 1921, nowa ustawa zasadnicza w przygotowaniu. Władza ustawodawcza w rękach dwustutrzydziestopięcioosobowego parlamentu, władzę wykonawczą sprawuje rząd.
Gospodarka
Gruzja jest krajem stosunkowo dobrze rozwiniętym gospodarczo, posiada reprezentujące wysoki poziom rolnictwo, przemysł wydobywczy oraz szereg gałęzi przemysłu przetwórczego.
Użytki rolne stanowią 39% powierzchni kraju. Do głównych roślin uprawnych należą zboża, warzywa, owoce i tytoń. Nizina Kolchidzka jest ważnym regionem uprawy herbaty, owoców cytrusowych i winnej latorośli. Prowadzi się hodowlę bydła, owiec, kóz, trzody chlewnej oraz jedwabników. Dobrze rozwinięte górnictwo eksploatuje złoża rud manganu, cynku i ołowiu oraz węgla.
W przemyśle przetwórczym największy potencjał prezentują branże przetwórstwa spożywczego (herbaciarska, winiarska, przetwórstwa owocowo-warzywnego, tytoniowa) oraz zakłady przemysłu chemicznego, elektromaszynowego (obrabiarki), produkcji taboru kolejowego oraz hutnictwo żel aza.
Głównym partnerem handlowym kraju jest Rosja oraz kraje byłego ZSRR. Obroty handlu zagranicznego w 1990 wyniosły: import - 6,5 mln USD, eksport - 5,6 mln USD. Stopa inflacji w 1991: 80%. Dochód narodowy w 1991 wynosił 1640 USD na 1 mieszkańca.
Informacje turystyczne
Godne odwiedzenia są m.in. Tbilisi, Kutaisi, Batumi, Kobuleti, Suchumi, wybrzeża Morza Czarnego.