Kooperacyjna Republika Gujany, Cooperative Republic of Guyana, państwo w północnej części kontynentu południowoamerykańskiego. Obszar 214 969 km2. Graniczy na wschodzie z Surinamem, na południu i południowym zachodzie z Brazylią, na północnym zachodzie z Wenezuelą. Północne granice kraju wyznaczają wybrzeża Oceanu Atlantyckiego.
Stolica Georgetown 150 tys. mieszkańców (1991).
Większe miasta (dane z 1991): Linden (30 tyś.), New Amsterdam (20 tyś.), Corriverton (11 tyś.), Mahaicony (5 tyś.). W 1991 w miastach zamieszkiwało 28% ludności.
Gujana podzielona jest na 9 dystryktów.
Językiem urzędowym jest angielski, w powszechnym użyciu znajdują się języki hindi i urdu.
Waluta narodowa, dolar gujański dzieli się na 100 centów.
Ludność
760 tys. mieszkańców (1991), co daje średnią gęstość zaludnienia 4 osoby/km2. Społeczeństwo tworzą przede wszystkim Hindusi (51% ogółu) i Murzyni (31%), mieszańcy różnych ras są dość liczną grupą (12%), spotyka się mniej liczne społeczności Indian (4%), Chińczyków (1%) i ludności białej (1%).
Jedną z dwóch najważniejszych wspólnot religijnych tworzą protestanci (34%), którym pod względem liczebności dorównują jedynie hinduiści (34%), katolicy stanowią grupę znacznie mniejszą (18%), średnio co dziesiąty obywatel Gujany jest muzułmaninem (9%). Zjawisko analfabetyzmu jest sporadyczne, czytać i pisać potrafi 96% obywateli kraju. Przeciętna długość życia mężczyzn 64, kobiet 69 lat.
Warunki naturalne
Wnętrze kraju zajmuje rozległa Wyżyna Gujańska. Jest to lekko falista równina zbudowana z prekambryjskich gnejsów i łupków krystalicznych z intruzjami porfirów i granitów. W kierunku wybrzeży atlantyckich obszar łagodnie obniża się. Na krawędziach Wyżyny znajduje się pasmo piaszczystych wzgórz oddzielających ten obszar od nizin nadbrzeżnych. Rzeki spływające ku Oceanowi Atlantyckiemu przecinają nierównej odporności skały podłoża, tworząc liczne progi i wodospady. Materiał niesiony prądem rzecznym osadza się na nadbrzeżnych, napływowych nizinach.
Klimat Gujany cechuje stała w ciągu roku, wysoka temperatura powietrza i zaznaczające się wyraźnie dwie pory deszczowe. Większą część kraju, dzięki wysokim opadom i wysokiej temperaturze powietrza porastają bujne lasy tropikalne. Spotkać można obszary porośnięte roślinnością sawannową oraz lasy parkowe. Wzdłuż rzek ciągną się lasy galeriowe, na wybrzeżach lasy mangrowiowe. Średnie roczne opady notowane w stolicy kraju (Georgetown) wynoszą 2250 mm. Pory deszczowe występują od kwietnia do sierpnia oraz od listopada do stycznia. Średnia roczna temperatura utrzymuje się na stałym poziomie przez cały rok i wynosi od 23 do 31°C.
Historia
Jako pierwszy mieszkaniec Europy do wybrzeży Gujany dotarł K. Kolumb w 1498. Kolonizację zapoczątkowano w XVII w., gdy zainteresowała się tymi obszarami holenderska Kompania Zachodnioindyjska. W 1796 władzę nad krajem uzyskała Wielka Brytania. W sierpniu 1961 Gujana otrzymała autonomię wewnętrzną, w maju 1966 pełną niepodległość, pozostając nadal członkiem brytyjskiej Wspólnoty Narodów. W 1978 miało miejsce w Gujanie zbiorowe samobójstwo kultowe, dziewięćset jedenastu Amerykanów, członków sekty Świątynia Ludowa (People's Temple) pastora Jima Jonsa, odebrało sobie życie. W 1983 Wenezuela ponowiła swe dawne roszczenia terytorialne do zachodniej części Gujany.
Ustrój polityczny
Niepodległa republika, członek brytyjskiej Wspólnoty Narodów. Głową państwa jest prezydent wybierany przez sześćdziesięciopięcioosobowe Zgromadzenie Narodowe o kadencji pięcioletniej z wyborów powszechnych. Władzę wykonawczą sprawuje rząd odpowiedzialny przed Zgromadzeniem Narodowym.
Gospodarka
Gospodarka Gujany oparta jest o rolnictwo i przemysł wydobywczy. Główną rośliną przemysłową jest trzcina cukrowa. Na zaspokojenie wewnętrznych potrzeb kraju uprawia się tytoń, maniok, bataty, koprę, kukurydzę, ryż oraz kakao i kawę. Prowadzi się hodowlę bydła, trzody chlewnej, owiec, kóz. Ważną rolę w sektorze żywnościowym odgrywa rybołówstwo.
Poważne znaczenie gospodarcze ma eksploatacja bogatych zasobów leśnych. Kraj posiada ogromne zasoby bogactw mineralnych. Prowadzi się eksploatację boksytów, tlenku glinu, manganu, kolumbitu, rudy żelaza, miedzi, uranu, cynku, ołowiu, niklu, srebra, diamentów, złota. Gujana posiada znaczne rezerwy żyznych ziem uprawnych na wybrzeżu. Rzeki mają ogromny potencjał hydroenergetyczny.
Przemysł przetwórczy rozwinął się głównie w branży spożywczej. Duży potencjał produkcyjny mają cukrownie, łuszczarnie ryżu, olejarnie, destylarnie rumu oraz tartaki. Gałęzią gospodarki, która stopniowo zyskuje na znaczeniu jest hutnictwo aluminium.
Głównymi partnerami handlowymi kraju są Stany Zjednoczone, Wielka Brytania, Trynidad i Tobago, Niemcy. Obroty handlu zagranicznego w 1990 wyniosły: import - 271 mln USD, eksport - 224 mln USD. Średnia roczna stopa inflacji w latach 1980-1991: 35%. Dochód narodowy w 1990 wynosił 330 USD na 1 mieszkańca.
Informacje turystyczne
Godne odwiedzenia są m.in. Georgetown: katedra St. George's, ratusz, bazar Stabroek Market, muzea, ponadto góra Mt. Roraima, wodospady Kaieteur Falls, kopalnie diamentów w Kurupung oraz Imbaimadai, Linden, Bartica, Kyk-over-al, Lethem.
